بنیاد مختومقلی فراغی

آن نویسندگان حقایق را در قالب افسانه های نسب شناسانه بیان می کنند، که پیروزی سلسله ی ( اوغوز یبغو )در منطقه ی آرال و تلاش موفقیت آمیز آنها را،در راه ( حجر المطر )- مظهر قدرت كامل،كه نزد اوغوزان تقدس داشت،را بهم مرتبط مي سازد.

توضيحات: مطلبي درباره تركمن هاي ايران عنوان اصلي: تركمنهاي كشورهاي همجوار عنوان فرعي: سخني درباره برادرانمان در تركمن صحرا نوشته: احمد آنابرديف / مدرس دانشگاه بين المللي تركمن – تركي / دكتراي تاريخ منبع: روزنامه تركمنستان / پنج شنبه 25 دسامبر

جمهوري اسلامي ايران كه يكي از قديمي ترين كشورهاي جهان است 1648145 كيلومتر مربع وسعت و بيش از 65 ميليون جمعيت دارد. مردم اين منطقه را كلاً دو نژاد مختلف يعني فارس ها و ترك ها تشكيل مي دهند. همچنين مذهب مردم اين ناحيه، شيعه و سني است و در رأس سني مذهب هاي ايران، تركمن ها قرار دارند. ايران كه بزرگترين كشور در خاور نزديك و خاورميانه است، با دو دريا و 8 كشور احاطه شده است. اين كشور از شمال شرقي به تركمنستان، از شرق به افغانستان و پاكستان، از جنوب به درياي عمان، از جنوب شرقي به خليج فارس، از غرب به عراق و تركيه از شمال غرب به جمهوري خودمختار نخجوان، ارمنستان و آذربايجان و از شمال به درياي خزر راه دارد. ايران با تركمنستان 1206 كيلومتر، با افغانستان 945 كيلومتر، با پاكستان 978 كيلومتر، با ارمنستان 40 كيلومتر، با آذربايجان 767 كيلومتر، با عراق 1609 كيلومتر و با تركيه 486 كيلومتر مرز مشترك دارد. منابع ايران، منطقه اي از ايران را كه تركمنها در آن زندگي مي كنند، "دشت گرگان" مي نامند اما خود تركمنها اين منطقه را "تركمنصحرا" مي نامند. وسعت تركمنصحرا 16375 كيلومتر است. تركمنصحرا كه هم اكنون در استان گلستان قرار دارد، در زمانهاي مختلف در تركيب استانهاي مختلفي قرار گرفته است. وسعت استان گلستان كه تركمنصحرا نيز بخشي از آن است، برابر با 18572 كيلومتر مي باشد. در منطقه اي كه تركمنها سكونت دارند، رودخانه هاي اترك، گرگان و قره سو جريان دارند. رودخانه اترك بزرگترين آنهاست (500 كيلومتر) كه در حقيقت سومين رودخانه بزرگي است كه به درياي خزر مي ريزد. طول رود گرگان 300 كيلومتر و قزل سو 85 كيلومتر است. تا ابتداي قرن 20 ميلادي تركمنها در استانهاي خراسان و استراباد زندگي مي كرده اند. به خاطر اين كه استان خراسان استاني كوهستاني و صحرايي است، در اين استان مناطق قابل سكونت كم بوده است و به همين خاطر، اكثر مردم در كوهپايه ها، جلگه ها يعني در نقاطي كه با داشتن ذخاير آب براي زراعت و دامپروري مساعد بوده، زندگي مي كرده اند. بخش اعظم تركمنها در منطقه تركمنصحرا واقع در استان استراباد (شمال شرق ايران) زندگي مي كرده اند. در هر دو استان مذكور نيز غير از تركمنها، ديگر اقوام اعم از فارس ها، كردها، بلوچ ها، عرب ها و ديگر نژادها مي زيسته اند. عليرغم اين كه تركمنها از همان ابتدا در استانهاي خراسان و استراباد سكونت داشته اند، بعد ها در سال 1937 در سومين استان و در سال 1973 در پنجمين استان يعني استان مازندران تا استان خراسان تقسيم شده اند. هم اكنون آنچنانكه پيش تر گفته شد، بخش اعظم تركمن ها در استان گلستان سكونت دارند. مهمترين نقاط تركمن نشين در تركمنصحرا را گنبد كاووس، بندر تركمن، كوموش تپه، خوجه نفس، آق قلعه كلاله و مراوه تپه تشكيل مي دهند. غير از اين، تركمنها در منطقه اي به نام جرگلان از توابع بجنورد هم زندگي مي كنند. در بين نقاطي كه در بالا ذكر شد، مهمترين نقاطي كه تركمنها در آن زندگي مي كنند، كوموش تپه و خوجه نفس است كه در ساحل خزر قرار دارند اما روستاهاي زيادي نيز وجود دارند كه تركمنها سكونت دارند و ما در اين مقاله از آنها ياد نكرده ايم. تركمن هاي ايران نيز همچون تركمنهاي تركمنستان و افغانستان از تيره ها و طوايف مختلف خويشاوندي تشكيل شده اند. اغلب تركمنهاي تركمنصحرا و مناطق اطراف را يموت ها و گوگلانها تشكيل مي دهند و تكه ها، نخورها، ساريق ها و ديگر تيره ها و طوايف تركمن نيز هستند كه ديگر اقليت ها را در بين تركمنهاي اين منطقه تشكيل مي دهند. تكه ها غاليباً در گنبد و مناطق هم مرز با تركمنستان زندگي مي كنند كه تعدادشان كم است. نخورلي ها غالباً در جرگلان سكونت مي نمايند. به لحاظ تعداد جمعيت، بعد از يموت ها، گوگلان ها قرار دارند كه در غرب تركمنصحرا سكونت مي كنند. گوگلانها اكثراً در شهر كلاله و روستاهاي حومه اين شهر زندگي مي كنند. مدرسه تاريخي و زيباي "سيدقليچ ايشان" كه در حد فاصل بين كلاله و آق قلعه در حومه روستاي "كريم ايشان" قرار دارد، متعلق به نخورلي ها است. "سيد قليچ ايشان" كه موسس اين مدرسه است، خود از تيره گوگلان بوده و در بخارا تحصيل كرده است. گوگلانها چون يكجا نشين بوده اند، فرقه نقشبنديه در بين آنها گسترش زيادي يافته است. پيروان نقشبنديه خود را صوفي دانسته و مبلغين اين فرقه را نيز مرشد مي ناميده اند. طريقت اين فرقه را "علم باطن" مي ناميده اند. با كسب استقلال تركمنستان، تركمنهاي تركمنصحرا روابط خود را با خويشاوندان تركمنستاني آغاز كردند. با تلاش صفرمراد تركمنباشي كبير نخستين رئيس جمهور تركمنستان و مقامات جمهوري اسلامي ايران، در اين سالها بر روي مزار مختومقلي فراغي و پدرش دولت محمد آزادي آرامگاهي احداث گرديد. درباره بانوان تركمن ساكن ايران نيز بايد گفت كه در خانواده هاي تركمن، به بانوان ارزش زيادي قائل مي شوند. بانوان و دختران تركمن كه در تركمنصحرا سكونت دارند، در حفظ فرهنگ و آداب و رسوم نقش عمده اي دارند. به طور مثال اين بسيار حائز اهميت است كه دختران تركمن به هنگام عروسي لباس محلي خود را مي پوشند. آنها غير از لباس هاي محلي، بر روي سر خود روسري اي به نام "چارقد" مي اندازند. در هر كجاي تركمنصحرا، مي توان بانوان و دختران تركمن را با پوشش هاي محلي كه دارند، از ديگر اقوام تشخيص داد. حفظ لباس هاي محلي نقش مهمي در حفظ فرهنگ ملي تركمن دارد. غالب بانوان تركمن، خانه دار هستند. عروسي پسران و دختران نيز با انجام مراسم خواستگاري صورت مي پذيرد. براي اين كه بين دختران و نوعروسان تركمن تفاوت ظاهري باشد، نوعروسان تركمن در زير چارقدي كه بر سر دارند، "آنناق" (سربند) مي گذارند كه قطر اندكي دارد. اين سربند در زير چارقدهاي نوعروسان تركمن كاملاً مشهود است و نشان دهنده آن است كه همسر دارد. دختران تركمن از همان كودكي با صنايع دستي، پخت غذا و ديگر كارهاي مربوط به خانه آشنا مي شوند. بانوان تركمن به شوهران خود بسيار وفادار هستند و از اين لحاظ در جامعه از احترام خاصي برخوردارند. هم اكنون با تلاش هاي مجدانه رئيس جمهور تركمنستان، روابط و همكاري تركمنستان با ساير كشورها به سطح جديدي ارتقاء يافته است. اين موضوع را مي توان در روابط بين تركمنستان و ايران نيز به عينه مشاهده نمود. روساي جمهور دو كشور اخيراً چندين بار با همديگر ديدار نمودند و راه را براي توسعه همكاري ها به نفع دو طرف و مردم منطقه گشودند و براي حل بسياري از مسايل مهم، به توافقات مشخصي دست يافتند. سفر اخير رئيس جمهور تركمنستان به جمهوري اسلامي ايران براي شركت در دومين اجلاس سران كشورهاي حاشيه درياي خزر و ديدار ايشان با آقاي احمدي نژاد و نيز ديدار با رهبر معنوي آن كشور آيت ا... سيد علي خامنه اي و بسياري از ديدارهايي كه بين مقامات كشورهايمان صورت گرفت، به ارتقاي سطح دوستي و همكاري بين دو كشور كمك مي نمايد

. نام منبع             رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران-عشق آباد

رئیس آکادمی دولتی هنر ترکمنستان

                                                                                                                                  خانم مایا دوردیوا

هنرخوشنویسی ویژگی مخصوص مشرق عمومی اسلامی و یک جلوه ظریف خلاقیت است که به هم پیوستگی ادبیات و هنر در ملت های ایران و ترکمنستان را نمایان می سازد. هنر خوشنویسی ریشه ی اصلی علم کتابشناسی است. مطبوعات و چاپ جامعه ی پیشرفته ی ما از کتابهای نسخه خطی سرچشمه می گیرد که گنجینه ی دانش و خرد چند هزار ساله ی بشر است. ملل برادرانه همسایه ی ما توانسته اند در نسخه های قدیم خطی عمل عادی نوشتن را به سطح نمونه ی عالی هنر بالا برند. فراگیری و تحقیق جهت مکتبهای خوشنویسی و مینیاتور ایرانی و ترکمن که در ریشه های تاریخی شان بطور جدائی ناپذیر به هم پیوسته بودند تحلیل عمیق علمی می خواهد چون تاریخ هنر و ادب ملل ما از هم جدا نبودند.

عنوان: در حضور فراغی. آن چه که بعد از زیارت آرامگاه مختومقلی فراغی گذشت

منبع: روزنامه ی ترکمنستان

تاریخ و محل چاپ: 6/6/2007 (16/3/1386)؛ عشق آباد

نویسنده یا تهیه کننده:  جومامیرات قوربانگلدیف، معاون سردبیر مجله ی "میراث"

نوع ترجمه: کامل

مترجم: نورگزل گوندوغدیوا

هر ملتی شخصیتهای بزرگی را به دنیا تحویل می دهد. اما فقط بعضی از آنها از محدوده و چهارچوب ملت خود خارج می شودند و به سطح کمال و نبوغ جهانی می رسند. برای ترکمن مختومقلی، نژاد دانشمند ما که گذشته و آینده را آشکار می دید شخصیت بزرگ، نابغه است. مختومقلی اقیانوس بی ته است. هر کسی از آن بر طبق توان خویش برداشت می کند. افکار وی که از غربال عقل الک شده اند تمام بشر و هر انسان را صرف نظر از ملیتش وادار به تفکر و اندیشه می کند. صفرمراد ترکمنباشی کبیر، نخستین رئیس جمهور ترکمنستان برای آثار مختومقلی فراغی ارزش فراوانی قائل بود رهبر کبیر ما تأکید کرده بود: "مختومقلی فراغی دانشمند جهانی است. وی شاعر تمام بشر است. به همین خاطر فراغی به یک دل و یک دوره و یک عمر نمی گنجد. وی شاعر تمام دلها و تمام دوره هاست. در کشور همسایه ایران نیز ارزش و قدر بزرگ به مختومقلی فراغی می گذارند. هیئت نمایندگی حکومت ترکمنستان با سرپرستی رهبر کبیر ما برای اولین بار در ماه می 1990 میلادی به مرقد پاک مختومقلی و پدرش دولت محمد آزادی زیارت کردند. از این به بعد ماه می هر سال نمایندگان جامعه ی علمی و فرهنگی ترکمنستان آنجا را زیارت می کنند. در ترکمنستان از ابتکارهای ترکمنباشی دنبال و پیروی می کنند. رئیس جمهور ما به مناسبت روزهای شعر مختومقلی فراغی پیام تبریک به مردم فرستاد. در آن پیام نیز گفته می شود که دولت ترکمنستان هر سال هیئت بزرگی از شهروندان را حمایت می کند تا آرامگاه مختومقلی را زیارت کنند. امسال نیز در روزهای بزرگداشت جشن رستاخیز و همدلی و شعر مختومقلی فراغی گروه دانشمندان، هنرمندان و فرهنگی ترکمنستان در میان 17-19 می آرامگاه مختومقلی فراغی و دولت محمد آزادی را زیارت کردند. از جمله زیارت کنندگان مقامهای رسمی، دانشمندان و پژوهشگران، شعرا و نویسندگان، هنرپیشگان، نقاشان خبرنگاران وجود داشتند. زیارت مقبره ی پدر معنوی ما مختومقلی فراغی و دولت محمد آزادی نصیب من هم شد. مصلحت دانستم تأثیرهای خود را که از آن زیارت دارم با خوانندگان در میان بگذارم.

سنگوداغی، چندیر، حاسار کوههائی که فراغی را دیده اند ...

اتوبوس مسافربری که گروه ما بر آن سوار شد صبح زود به راه افتاد و شروع به طی کردن جاده ی عشق آباد – ترکمنباشی کرد. نزدیک به ظهرگاه در شهر "سردار" ناهار خوردیم و دوباره در جهت بخش مختومقلی به راه افتاد. وقتی به دوراهه ی جاده پهن رسیدیم، اتوبوس ما جهت بخش اترک شد. با عبور از میان کوههای حاسار، پهن ترین قسمت سلسله کوههای کوپت داغ راه مان را به طرف چات ادامه دادیم. از روستای قزل بائیر (شارلاووق کنونی) تا مرز ترکمنستان و ایران جلگه ای جلوی چشم ما پهن می شود که مثل دست صاف است. بعد از ظهر ریش سفیدان و ساکنان فرهنگی و هنرمندان بخش اترک در محلی به نام چات در نزدیکی مرز، با نان و نمک و آهنگ و موسیقی از ما استقبال کردند. در طرف مرز کوه سرسبز سنگوداغی دیده می شد. آن شب در چات ماندیم و بعد از استراحت، فردای آن روز راه گدرالوم را در پیش گرفتیم.

·  

اسم « تاتار » در زمان های مختلف،با معاني متفاوتي مورد استفاده قرار گرفته است.روس ها اين اصطلاح را،در طي چندين قرن، براي مسلماناني كه نسب تركي داشته و در روسيه ي اروپايي زندگي مي كرده اند،به كار برده اند.نوينسدگان و پژوهشگران غربي، كلمه ي « تاتار » را در مورد ترکانی که در ترکستان و قسمت های شمالی دریای سیاه، زندگي مي كنند،به كار برده اند.اما عثماني ها،از قرن ۱۶ ميلادي اصطلاح« تاتار »را در مورد «ترکان شمال» به کار بسته اند.

 ایشان ضمیر فارسی سوٌم شخص جمع است.در ترکستان این کلمه به معنی «شیخ»و «استاد» و «پیر » استعمال می شود،در مقابل«مرید » .معلوم نیست که این کلمه در چه زمانی به معنای فوق استعمال شده است.به هر تقدیر،به اين مفهوم در قرون وسطي وجود داشته است...

کاردش قلم لر

نویسنده : عمر کایر

مترجم : محمد قجقی

چشمه های حکمت مختومقلی حد و حسابی ندارد . هر شعر مختومقلی حکمت است . من از این حکمت که ترکمن ها بهتر از همه آن را می شناسند سخن نخواهم گفت اما می خواهم توجه شما را به یک نکته جلب نمایم . اگر کسی بگوید که در اشعار مختومقلی تنها یک مصراع مخالف و مغایر اسلام وجود دارد مطلقا نپذیرید . حتی یک کلمه مخالف کتاب خدا و رسولش از فراغی صادر نمی شود . کسی که از مختومقلی در مخالفت و مغایرت با خدا و رسولش حتی یک کلمه نقل کند لازم می آید در باره اش آنچه را مولانا جلال الدین رومی گفته نقل کنیم : من خاک پای احمد بن مختار محمد مصطفی هستم اگر کسی از قول من حتی یک کلمه مخالف پیامبر (ص) نقل کند من از آن سخن و از نقل کننده ی آن بیزارم و در پیشگاه خدا وند شاکی خواهم بود .

شیوع گسترده اشعار مختومقلی و علاقه به آنها شعر بیش از دویست" آیدیم شدن " حضور دهها هزار انسان بر سر مزار او پس از گذشت 275 سال و موضوع و علت تشکیل تجمعی این چنین بودن از کرامات مختومقلی فراغی است .

امروز فراغی را همراه با شما برادران دینی و زبانی ارج می نهیم . چه خوشبختند برادران ترکمن من که صاحب شاعری خدا دوست چون مختومقلی هستند . هیچ تردیدی نداشته باشید تا زمانی که اشعار مختومقلی را می خوانید و به آن گوش فرا می دهید هم دین و هم زبانتان حفظ خواهد شد . اگر زبانتان از دست برود برای احیای آن مختومقلی کفایت می کند . در کشوری چون ترکمنستان که دین را حذف کرده بودند فقط با استفاده از اشعار و سروده های فراغی دین را حفظ کردند . هیچ شک و تردیدی نداشته باشید در جوهره ی اشعار مختومقلی قدرت و قابلیت آموزش اسلام به انسان وجود داشته ودارد .

مخاطب شعر مختومقلی تنها ترکمنها و دنیای ترکان نیستند . اگر اشعار مختومقلی به زبانهای گوناگون ترجمه شود مشاهده خواهیم کرد که قلب و روح همه ی انسانها  با هر زبان و دینی پذیرای اشعار اوست . آن هنگام بزرگی و عظمت مختومقلی از طرف کل بشریت درک خواهد شد . در جهان امروز شاعرانی که با استادی اشعاری به زبانهای ترکی میسرایند وجود دارند و تعداد آنها نیز کم نیست . آنچه در معرض نابودی است حکمت میباشد که در اشعار ترکی در حال رنگ باختن و محو شدن است . در صورتیکه حکمت گم شود تلخی و مرارت خشکیدن چشمه های آن را همه گروههای زبانی ترک متحمل خواهند شد . اضمحلال اخلاقی دوری از معنویت از خود بیگانگی و تدنی را شاهد خواهیم بود . با فراموش شدن حکمت اسلام و جهان اسلام دچار ضعف می گردد و البته در آن صورت تصوف نیز دچار سستی خواهد شد . از قلب هایی که مالامال از حرام است و منافق است سخنان بی اخلاص دارد و رضایت خداوند را به فراموشی سپرده است قطعا حکمت صادر نخواهد شد .

ضرب المثلی قزاقی می گوید :" اگر سخن تازه ای نداری سخنان قدما را تکرار کن. "

این ضرب المثل برادران قزاق راه  ما را نشان میدهد . حکمت گمشده ی خود را باید از اساتید بزرگ سابق به دست آوریم . در حالی که منتظر ظهور "احمد یسوی" " یونس امره" و "مختومقلی فراغی "  عصر جدید هستیم باید به بهره گیری از چشمه ی حکمت منزه اساتید قدیم ادامه دهیم . خوشحالم که آنها وجود دارند .

          نویسنده :عمر کایر

           ترجمه : محمد قجقی                         

مترجم:"آنچه تقدیم میشود ترجمه مقاله ای است که جناب آقای عمر کایر در همایش بین المللی مختومقلی فراغی در سال ۱۳۸۷ در سالن اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی گنبد کاووس ارائه کردند ."

                                 " چشمه های حکمت"

مختومقلی فراغی فقط ستاره ادبیات ترکمن نیست او ستاره ادبیات ملل ترک زبان و حتی ستاره درخشان ادبیات همه مشرق زمین نیز میباشد . برای درک جایگاه مختومقلی در آسمان شعر باید به دنیای معنوی ترکمن های عصر زندگانی او توجه نمود .

در دنیای معنوی ترکمن های آن روزگار تمام زیبایی های اسلام و تصوف وجود داشت . این زیبایی ها با جوانمردی و طبیعت ساده او در هم آمیخته و با انضمام به میراث شعری پیشین باعث پیدایش اشعار مختومقلی شده است که تا آن زمان که ترک و ترکمن وجود داشته باشد خوانده خواهد شد .

سلام بولسون سيزه عزيز اوستاد عالم ميخمانلاربوگون اوز بيليشي‎نگيز يالي دونياده اولي آد ـ آبيراي بيلن تانيلان عاريف شاهير ـ ديل آتاميز اوستاد ماغتيم قولي‎نينگ ايكي يوزيتميش‎دوردينجي «274» ييل دونوم داباراسيني بيلرمن عالم و شاهيرلارينگ و كوپ‎ليكده اونينگ زياراتينا اوزاق يولي ياقين اديب گلن موشتاق‎لاري‎نينگ قارشي‎سيندا گئچيريب اوتورماغيميزي ايران شاهيرلاري الايتا كوممد قاويس شهرينده ميراث آدلي مدنّيت مكانينگ شاهيرلاري طارپيندان باري‎نگيزا قوتلايارين. ايرانينگ پارس عالم شاهيري حكيم ابوالقاسم پردوسي‎نينگ:

کمتر کسی پيدا می شود که با ترکمن ها آشنا باشد اما مختومقلی فراغی (1170 – 1112 شمسی) را نشناسد. در تاريخ اين مردم ، مختومقلي فراغي چون ستارة تابناكی است که بر فراز آسمان ادب اين مردم مي‌درخشد. مختومقلي فراغي با اينكه ترکمن است ، اما مضامين شعرهايش مضامينی نيست که در ظرف زمان و مکان بگنجد و به يک قوم خاص محدود باشد. او با شعرهايی که سروده ، امروزه جزوی از مفاخر ادبی اين كشور و بلکه تمامی بشريت در آمده است. با نگاهی به مضامين شعرهای او ، می توانيم به ارزش های انسانی و فرا قومی پی ببريم که بيش ترين دلمشغولی های او را تشکيل می داده اند.

سلجوقيان و زبان تركي

نويسنده: اردوغان مرچيل

نشريه Belleten

ش 248 ـ آوريل 2004

گاهي پشتيباني و حمايت حكمرانان ترك از زبان مادري خود، به سبب حاكميتي كه بر كشورهاي ديگرداشته اند، مورد شك و ترديد قرار مىگيرد. هرچند پاره اي از پژوهشگران معتقد هستند كه در دوره سلجوقيان زبان تركي در دربار و ارتش مورد استفاده قرار نمي گرفته، تاكنون دلايل كافي كه مؤيد اين نظر باشد، عرضه نشده است.(1) برخي ديگر از پژوهشگران نيز كوشيده اند كه استفاده از زبان تركي را با آثار ادبي توجيه كنند.

در تواریخ دولتی روسیه،خوارزمیان را از زمان های بسیار قدیمی جزو گروه زبان های هند و اروپائی و هند وایرانی فرض می کردند.بنا به اظهارات انها از قرون 6 و 7 میلادی تحت فشار و تاثیر ترک ها، زبان انها از ایرانی به ترکی تغییر کرده است.ادعای فوق جای انتقاد دارد.چون در تجربه ی تاریخی ملل،معمولا اقوامی که وارد یک فرهنگ جدید میشوند،هر چند پیشرفته باشند،در طول زمان در فرهنگ ساکن قبلی مستحیل می گردند.برعکس ان تاکنون اتفاق نیفتاده است.در واقع خوارزمیان از همان ابتدا ترک بوده اند،که در قرون 6-7 میلادی به بدنه ی اصلی ترک ها وصل شده اند.

     همانطور که همه می دانند،ترکمنها حکومت عثمانی را بنیان نهادند.وقتی حکومت عثمانی بعنوان نیروی سوم بین دو فرهنگ شرق و غرب جهان قرار گرفت،برای حکمرانان لازم امد که ثبات داشته باشند.حکمرانان عثمانی برای افزایش درامد مالیاتی و داشتن محصولات کشاورزی احتیاج به استقرار ترکمن ها داشتند ولی چون ترکمن های سوریه و اناطولی،بیشتر،زندگی دام داری داشتند و  از کشاورزی چیزی نمی دانستند مخالف یکجانشینی بودند.تا سال 1856تاریخ  حکومت عثمانی،تاریخ برخوردها،جنگها،و انقلابات،بین حاکمان و طوایف بود.شعر های تمام شاعران بزرگ ترکمن(مثل،قاراجااوغلان،دادال اوغلو،پیرسلطان ابدال و غیره) و تقریبا تمام باورهایی که از ماوراالنهر حفظ شده (مثل،داستانهای دده قورقوت و باورهای فولکلوریک دیگر)بر این جدالها اشارت دارد.ترکمنها برای قرنها مجبور بودند در کوه ها بعنوان مخالف حکومت،زندگی بکنند تا به این طریق روش زندگی سنتی دامداری خود را حفظ نمایند.و این محیط بسته توانسته بود زندگی عشایری،فرهنگ عامه،اشعار و موسیقی انها را حفظ نماید.در واقع میتوانیم بگوئیم که این تقابل ،برخوردی بود بین دو دنیای متفاوت.یکی دنیای مردمانی بود که می خواستند به روش عشایری که به ان عادت کرده بودند زندگی نمایند.و دیگری دنیای حکمرانان عثمانی بود برای افزایش درامد مالیاتی و افزایش محصولات کشاورزی و تهیه هزینه  پیشرفت اجتماعی به ساکن شدن عشایر نیاز داشت.با ایده های معاصر می توان گفت که حکومت عثمانی مخالف حقوق بشر اقدام کرده،در صورتی که از طرف دیگر حکومت عثمانی نمی توانست بصورت کنفدراسیونی از عشایر باقی بماند.                           در گیری بین قبایل و حکمرانان تا قرنها ادامه داشت.در نهایت ،سلطان عثمانی در سال 1856 از نیروی نظامی جهت اسکان ترکمنها استفاده کرد.اما هنوز هم قبایلی از ترکمن ها بصورت عشیره ای در کوه های توروس زندگی می کنند.

مدت زیادی نیست مختومقلی ، که اشعار او در بین مردمان آسیای مرکزی بعنوان اشعار مقدس و آسمانی شناخته می شود ، در خارج از ترکمنستان و اتحاد جماهیر شوروی سابق مورد توجه قرار گرفته است و آنرا مدیون چاپ مجموعه های  آثارش به زبانهای ترکی ، فرانسوی ، فارسی و انگلیسی می باشد. نخستین ترجمه ی گزیده ی اشعار مختومقلی توسط وامبری کاشف و عالم مجارستان در سال 1879، تصویر اشتباهی  از شاعر ترسیم نمود که عمدتاً ناشی از کاربرد نسخه ی ناقص از مختومقلی بود این حقیقت که او زبان ترکمنی را بطور کامل نمی دانست ، خود سبب اشتباهات زیادی در متن و ترجمه شده است. اشتباهات آ ن زمانی، که همان متن توسط آقای سید محسن فانی و حسین کاظم قدری مورد استناد قرار گرفت ،مضاعف گردید. او در سال 1924 خوانندگان را به درک غیر واقعی از اشعار مختومقلی سوق داد.                                                                                                                        

            در مطالعه تاریخ از منابع مختلف،انسان گاه به مطالب جالبی بر می خورد که هم باعث تعجب است،هم گاه باعث شادی و احساس لذت.تاریخ نویسان غربی در تمام کتاب های خود،شروع تمدن را،با انکه گوشه ی چشمی به سومری ها داشتند ،اروپا،و بخصوص یونان می دانستند. در تمام کتاب های تاریخی خود با افتخار به ان اشاره میکردند. بعد از یونانی ها ادامه ی تمدن غرب را در روم باستان جستجو کرده،و باقی ملل را بربر خطاب نموده،سهمی از پیشرفت بشریت را برای انها در نظر نمی گرفتند.با اینکه قرنها  کتابهای دانشمندان ملل مسلمان رادردانشگاه هایشان تدریس کرده،و از پیشرفت های علمی انها استفاده میکردند ،با غروری کاذب خود را از نظرعلمی بالاتر می دانستند.تاریخی که برای ملل مختلف تنظیم کرده بودند ،بر پایه برتری ملل غرب بر ملل بقول انها عقب مانده شرق بوده است.          چون بسیاری  از بررسی ها عکس انرا نشان می داد ،با اختراع ایده ی هندواروپائی ریشه ی اسیائی بسیاری از اقوام را به خود   نسبت دادند.وقتی تمدنی در ناحیه اروپا با ریشه شرقی یافت می شد، و با مدارک تاریخی،می بایستی انرا به شرق مربوط می کردند با ادعای اسرار امیز بودن،سعی می کردند نگذارند ریشه ی شرقی ان تمدن ، برای همه قابل قبول گردد.ولی تا کی میتوان چنین کرد!؟

    قدیمیترین ریشه های قومی انسانها معمولا از طریق زبان شناسان و با بررسی مطالعات زبانشناسان و با اضافه کردن مشاهدات باستانشناسی به ان پیدا می کنند.در علوم زبانشناسی و تاریخی مرسوم در اروپا و روسیه،که با ادعای مرکزیت برای هندواروپائی ها نوشته شده،سعی شده که تقسیم زبان اورال-التائی به زبان های التائی و اورالی از حدود ده هزار سال پیش و تقسیم زبان التائی به زبان های ترکی –مغولی ، منچوری و ژاپنی- کره ای از حدود شش هزار سال پیش و تقسیم زبان ترکی – مغولی به زبان های ترکی و مغولی حدود چهار هزار سال پیش اتفاق افتاده است.

گسترش سريع اسلام در كشورهاي مختلف، مرهون طريقت‌هاي اسلامي است كه در زمانهاي مختلف توسط مشايخ راهبري شده‌اند. طريقت يسويه در قرن ششم هجري قمري كه توسط خواجه احمد يسوي (فوت 562 هـ .ق) به وجود آمد، نقطه عطفي در عرفان تركمن‌ محسوب مي‌شود. مشايخ طريقت يسويه ترك بودند و تعالم آن به زبان تركي ارائه مي‌شد. بسياري از مشايخ اين طريقت، تركمن مي‌باشند

حضرت مختو مقلي فراغي تخميناً 1733 ميلادي برابر با 1153 هجري قمري در حاجي قوشان ديده بدنيا گشود و در سال 1790 ميلادي برابر با 1210 هجري قمري در كوه سونگي داغي چشم از جهان فرو بست و در كنار قبر پدرش دولت محمد آزادي قرار گرفت ، ولي از طايفه گوكلان تركمنها و از تيره گركز مي باشد كه عمر گران خود را مابين اترك و گرگان سپري كرده است كه خود در اين باره ميگويد :

در بالاي صفحه 27 ديوان كامل مختومقلي فراغي چاپ 1379 (به كوشش حاج مراد دردي قاضي) بيتي از اين شاعر و عارف بزرگ مبني بر آرزوي طواف حج درج شده :

( نيتيم كعبه دير، خياليم حج دير              اخلاصيم بار حج طوافيم اتماگه )

در يكي از روزهاي خوش يمن سال1113 هجري-قمري (1733 ميلادي ) شخصي به عرصه وجود قدم گذاشت كه نام وي را مختومقلي گذاشتند كه از ستارگان و نوابع علم و ادب تركمن و جهان مي باشد. چنانكه با فروتني خاص خود را اينگونه معرفي مي كند.

قرن هيجدهم ميلادي دوره اي سياه از تاريخ منطقه حكايت مي كند. دوره اي كه در آن مردم مظلوم و تحت ستم در زير يوغ حكومتهاي ملوك الطوايفي و خانهاي حريص و زورگو قرار داشته و هر از چند گاهي يكبار با دسيسه هاي شوم آنان تمام هستي خود را مورد هجوم و قتل و غارت مي ديدند.ترس و دلهره ، خوف و وحشت و فرار از توطئه هاي خانمان بر انداز اين غارتگران در لحظه لحظه زندگي همراه اين مردم بوده و با روح و جان آنان آميخته بود.

         (آب دريا را گر نتوان كشيد                    هم بقدر تشنـگي بايد چشــيد)

مضمون كلي:

شاعر اوصاف نبك مردان جوان را بر مي شمارد و دارايي، شهامت، فرزند، خرد و پركاري را به عنوان عوامل اصلي موفقيت و كاميابي در زندگي معرفي مي كند و علي الخصوص به ستايش توانايي و گشاده دستي مي پردازد.

مضمون كلي: فراغي با عنايت به آيه «يسبح لله ما في السموات و الارض» به توصيف ذكر و تسبيح خداوند از زبان حيوانات و جمادات (بويژه پرندگان كه تمثيل ارواح بشري اند) مي پردازد و انسان را به ترك غفلت و توجه به ياد خداوند فرا مي خواند.