بنیاد مختومقلی فراغی

               به نام خداوند جان و خرد

با سلام و احترام ، عضو محترم بنیاد مختومقلی فراغی

مجمع عمومی عادی نوبت دوم بنیاد مختومقلی فراغی، راس ساعت ۱۰ صبح جمعه ۴ دیماه ۱۳۸۸،در محل دفتر بنیاد مختومقلی فراغی، واقع در گنبد کاووس ، خیابان شریعتی شرقی،پاساژ شهرداری،واحد ۷ تشکیل می گردد.

دستور جلسه:

۱ـ استماع گزارش مدیر عامل در باره ی فعالیت های بنیاد

۲ـ انتخاب هیئت مدیره ی جدید              

                                                  مدیر عامل بنیاد مختومقلی فراغی

                                                              محمد قجقی

در این سفر گروه اعزامی از مکان های فرهنگی و مذهبی ترکمنستان بازدید نموده اند. دیدار با نویسندگان و شاعران و محققان ترکمنستان از دیگر برنامه های این سفر بود. دیدار از گوگ تپه و موزه گوگ تپه و تداعی حادثه کشتار ترکمن ها به دست روس ها در این مکان گروه را تحت تاثیر قرار داد.نشست و آشنایی با قربان نیاز داشقین اف شاعر و محقق ترکمن و شاگرد و دوست صمصیمی کریم قربان نفس اف ، دریا بایرام قلی اف مدرس زبان روسی دانشگاه آزادی و دوست قربان نظر عزیزاف،حال محمد کاکایف کارگزدان ومستند ساز ترکمن ، احمد قربان نفس اف شاعر و مترجم ، عبد الرشید تاشی اف شاعر ومنتقد ادبی و نمایش نویس ، کمک قلی اف قصه نویس ، عزیز اکایف قصه نویس جوان ترکمن ، الیاس و خدر امان گلدی اف شاعر و رمان نویس ،نارلی نوری اف مدرس زبان و ادبیات ترکمن ،چاریار سید اف کارگردان ترکمن از برنامه های فرهنگی این سفر بود. نشست و دیدار شاعران ونویسندگان دو کشور دوست وهمسایه ایران وترکمنستان در چند سال اخیر با تلاش و کوشش سفیر ایران در ترکمنستان جناب فرقانی گسترش یافته است خوشبختانه ابتکار جناب فرقانی باعث بهبود روابط دو کشور شده است . امیدواریم این نشست ها پیش از این نیز گسترش یابد تا موجب نزدیکی بیشتر دو کشور همسایه گردد. همچنین جا دارد از مسئول هماهنگی این سفر و همچنن مشاور سفیر ایران در ترکمنستان جناب یوسف قوجق نیز تشکر نمود که زحمات زیادی برای این نشست ها کشیده است.

حاجی قربان طریک

بنیاد مختومقلی فراغی با تاییدات خداوند متعال و پشتیبانی مسولین و بویژه شهرداری گنبدکاووس و اعضای محترم شورای اسلامی شهر قصد دارد در زمین اختصاص یافته برای تاسیس موسسه ی فرهنگی بنیاد مختومقلی فراغی در پارک جامی شهر گنبدکاووس ساختمانی احداث نماید . نقشه ای که پیش رو دارید به همین نیت تهیه شده است .

از همه ی برادران و خواهران کارشناس رشته های مهندسی عمران و معماری و ... که نظرات و پیشنهادهای سازنده ای در خصوص نقشه ی مزبور دارند خواهشمندیم از طریق وبلاگ بنیاد مختومقلی فراغی نظرات و طرحهایشان را مطرح نمایند و به نوعی در این امر خطیر فرهنگی یاورمان باشند .

با تشکر از طرف هیئت مدیره بنیاد مختومقلی فراغی .محمد قجقی

ادامه نقشه در صفحه ی بعد...

توضیح: این مقاله در جریان سمینار اروپائی درباره ی پژوهش‌های مرتبط با آسیای‌مرکزی (مجموعه ترک‌شناسی شماره 2 آوترخت. در 18-16 دسامبر، صفحات 94-83) به چاپ رسیده است.

وقتی تصوف «مردم‌پسند» در کشورهای ترک‌زبان مطالعه می‌شود‌، یک شخص به ذهن می‌آید، احمد یسوی یا آتایسوی که پیر ترکستان نیز نامیده شده است و مقبره‌اش هنوز زیارت میشود و زوّار ازبک، قرقیز، قزاق و تاجیک بدان حرمت و احترام می‌گذارند. (1)

تاریخ مختصر اویغورها

مقدمه: اویغورها اهالی بومی ترکستان شرقی- که به عنوان «سین‌کیانگ» یا «منطقه خودمختار سین‌کیانگ اویغور» نیز شناخته می‌شود- هستند. براساس آخرین سرشماری چینی‌ها، تعداد جمعیت فعلی اویغورها 2/7 میلیون نفر است (1). 000/500 از اویغورها در ترکستان غربی و عمدتاً در قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان، ترکمنستان و تاجیکستان زندگی می‌کنند (2). 000/75 نفر از اویغورها در پاکستان، افغانستان، عربستان سعودی، ترکیه، اروپا و ایالات متحده آمریکا مسکن گزدیده‌اند (3). منابع چینی بر این دلالت دارند که اویغورها اخلاف بلا واسطه هون‌ها هستند (4). نام «اویغور» در سالنامه‌های سلسله هان (از سال 206 ق.م تا 220 میلادی) سلسله وی Wei (بین سالهای 265 تا 289 میلادی)، سلسله تانگ (از 618 تا 906 میلادی) و سلسله سونگ (از 906 تا 960 میلادی) ذکر شده است. (5)

این مجمع عمومی در دفتر بنیاد مختومقلی فراغی تشکیل خواهد شد . زمان برگزاری مجمع در ساعت ۱۰ صبح مورخه ۱۵/۸/۱۳۸۸می باشد .از تمام اعضای بنیاد جهت حضور در این جلسه دعوت به عمل می آید.

با سلام و آرزوی توفیق و سلامتی ، جناب ......

عضو محترم بنیاد مختومقلی فراغی

بدینوسیله از جنابعالی دعوت بعمل می آید تا در جلسه ی مجمع عمومی بنیاد مختومقلی فراغی شرکت فرمائید.

دستور جلسه:

1- انتخاب هیئت مدیره ی.

2- استماع گزارش مدیر عامل از وضعیت و فعالیت های بنیاد مختومقلی فراغی.

3- بحث و اظهار نظر در خصوص آغاز ساخت مرکز فرهنگی بنیاد مختومقلی فراغی.

مکان: دفتر بنیاد مختومقلی فراغی- گنبد کاووس – خیابان شریعتی شرقی – پاساژ شهرداری – طبقه فوقانی – واحد شماره ی 7

زمان:  جمعه 15 آبان 1388 صبح ساعت 10

توضیح: هر عضو بنیاد با ارائه وکالتنامه معتبر ، حداکثر می تواند به جای دو نفر دیگر از اعضاء رای بدهد.

                                                                        مدیر عامل بنیاد مختومقلی فراغی

                                                                                     محمد قجقی

پژوهشگر : دکتر عبدالباقی چتین ( عضو هیئت علمی دانشگاه اتاتورک در ترکیه )     مترجم : محمدقجقی

       مقدمه : یکی از مناطقی که ابن بطوطه سیاح مشهور از آن بازدید نموده آناتولی است .  در آن زمان امیر نشینها بر آناتولی حکم می راندند . یکی از این امیر نشینها آل آیدین بود که در حومه ی آیدین تشکیل شده بود . امیران آل آیدین همچون دیگر امیران آناتولی تالیف و ترجمه به زبان ترکی را تشویق می کرده اند . برگردان ((قصص الانبیاء)) و(( تذکره الاولیاء)) به ترکی به نام محمد بی موسس امارت , برگردان به ترکی کتاب منثور ((کلیله و دمنه)) و(( قاموس الاطباء)) باعنوان ترجمه ی ((مفردات ابن بیطار)) و تالیف ((طبیعت نامه)) و ((تحفه اللطایف)) , ((لیآلی فی القدسیه)) و انجام ترجمه های دیگر به نام پسر او ((عمر بی))و ترجمه ی ((خسرو شیرین)) به نام ((عیسی بی)) نشان دهنده ی اندازه و سهم این امیر نشین در پیشرفت و تکامل گستره ی زبان ترکی, علیرغم کوتاهی عمر آن میباشد .

کسب اقتدارتوسط فرمانروایان ،آن زمان ممکن و مقدور می شود که آنها ،در کنار پیشرفت در امور دولتی و فعالیت های سیاسی،با حمایت بزرگان دولت از هنرمندان واهل علم و دادن امکانات به ایشان  نیز، اقدام نمایند.آنچنانکه فرمانروایان آق قوینلو و قره قوینلو در آن خصوص،تا حد امکان با دقت رفتار کردند،برای پیشرفت و بهبود اوضاع فکری و هنری ،در دربار خود را،به روی شاعران ، ندیمان واهل علم گشودند و به نوعی از آنان حمایت نموده،سعی کردند قدرت خود ر ا، تحکیم بخشند. جهانشاه قره قوینلو بهنگام سلطنت،به علم و علما احترام می گذاشت ،اهل علم و هنرمندان را مورد حمایت قرار می داد ،مدرسه و مسجد تاسیس می کرد. با این شیوه ،هنرمندانی که در حوزه ی اقتدار سیاسی مورد حمایت قرار می گرفتند با آثار خود،آن را باز هم تحکیم بخشیدند. جهانشاه دیوانی از اشعار ترکی و فارسی خویش تهیه دید ودر پیشرفت ادبیات دوره ی قره قوینلو ، سهم خود را ،ایفا کرد.

  قره قوینلوها که در ربع آخر قرن ۱۴/م در شمال دریاچه ی وان و در ارجیش و اطراف آن،جزو تابعین آل جلایر، وبه عنوان امیر نشینی ترکمن ، وارد صحنه ی تاریخ شدند، بعدها در مناطقی که تحت حاکمیت تیموریان در آمد،دولتی تشکیل دادند.در دوره ی جهانشاه (۱۴۶۷-۱۴۳۸/م) قلمرو خود را تا به  شهر هرات گسترش دادند.قره قوینلوها تقریباً یک قرن حکومت کردند.در سال ۱۴۶۷/م و پس از به کشته شدن جهانشاه،به دست قوای اوزون حسن آق قوینلو،ودر زمان سلطنت  حسن علی،به عنوان آخرین فر د ازخاندان قره قوینلو،حاکمیت آق قوینلوها را پذیرفتند.

داستان های مردمی،که جزو دستاوردهای مجهول الموٌلف ادبیات شفاهی ترکان است و از دوره ای به دوره ای  و از سرزمینی به سرزمین دیگر ،منتقل شده است،خطوط تغییر و تحول خاصی دارد.داستان (آرزو و قنبر)نیز در کنار داستان های مردمی :اصلی و کرم،شیرین و فرهاد ،زهره و طاهر،صایات و همرا،قرار می گیرد.

این داستان در جریان تحول تاریخی خود،در هر سرزمینی خصوصیات ملی (محلی )آن سرزمین را پذیرفته و تا حدودی تغییر یافته است. البته ساختار اصلی خود را حفظ نموده و پر بارتر شده است.

حکیم آتا،یکی از نمایندگان مهم ادبیات صوفیانه ی ترکان ،از مریدان و دراویش خواجه احمد یسوی - که به عنوان موسس آن ادبیات پذیرفته شده است- و خلیفه ی او می باشد.

«احمد یسوی» حکیم آتا را شخصاٌ برای ترویج و تداوم اصول معنوی و ادبی «طریقت یسویه »،ماٌمور منطقه ی خوارزم کرد.او بر جوامع ترکی ،که در آن محدوده زندگی می کردند، تاثیرات عمیقی باقی گذاشت.وی با « حکمت هایی » که بیان کرد، و فعالیت های ارشادی که انجام داد، به حق شهرتی همسان شیخ خود (احمد یسوی) کسب نمود.از شهرتی که در سرزمین ترکستان پیچید ، ترکمن های ماورای خزر نیز، بی بهره نماندند.

زبان فارسی یکی از زبان های متداول است،که متکلمان فراوان دارد.اگر چه مثل زبان چینی یک و نیم میلیارد نفر بدان سخن نمی گویند،اما مانند آن،در داخل مرزهای معین نیز محصور نشده است.اگر چه همانند زبان انگلیسی و اسپانیایی، در گستره ی جهان منتشر نشده است ،اما به عنوان یک زبان باستانی ،از میانه های آسیا تا دریای مدیترانه،مورد استفاده است.زبات فارسی اگر چه به اندازه ی زبان روسی کاربر ندارد، و زبان تعاملات ملت های دیگر نیست ،اما زبانی است که وارد زندگی و هویت ملت ها شده است.

مقوله های«سلامتی» و « طبابت » در باورهای دینی قبل از اسلام ترکان آسیای مرکزی و شیوه ی زندگی آنها جایگاه ویژه ای داشته است. همانند دیگر اجتماعات ترکان باستانی هم امور «طبی »را بر اساس  مضامین دینی -جادویی آغاز کرده -تا مرحله ی اجرای تجربی «عملی » پیش رفته اند.

۱- قواعد نوشتاری زبان ترکمنی ( ترکمن یازوو قادالاری ) استاد : عبدالقهار صوفی راد

۲- آموزش مقدماتی عکاسی . استاد : عبدالحلیم نوبخش

۳- طراحی لباس ترکمنی ویژه ی خواهران . استاد : خانم حجازی

۴- آموزش عملی دوخت لباس ترکمنی ویژه ی خواهران .

۵- گارگاه داستان نویسی . استاد : عبدالرحمن اونق

۶- آموزش استفاده از متون کریل و لاتین ترکمنی. استاد : شهروز آق آتابای

از علاقهمندان دعوت می شود برای ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به دفتر بنیاد واقع در گنبدکاووس خیابان شریعتی شرقی پاساژ شهرداری طبقه فوقانی واحد ۷ مراجعه نمایند یا با تلفن ۲۲۳۲۷۰۰-۰۱۷۲ تماس حاصل نمایند.شروع کلاسها از شنبه ۲۰ تیر ماه ۱۳۸۸ خواهد بود . محمد قجقی مدیر عامل بنیاد مختومقلی فراغی .

در اردیبهشت ۱۳۸۸ به مناسبت بزرگداشت شاعر و عارف ترکمن مختومقلی فراغی به پیشنهاد خانم حجازی ، عضو بنیاد مختومقلی و از اعضای هیئت مدیره آن مسابقه نقاشی برگزار شد . دانش آموزان مقاطع دبستان ، راهنمایی و دبیرستان شهرستان گنبدکاووس با مساعدت اداره آموزش و پرورش شهرستان اعلامیه ی مسابقه را دریافت کردند .

پس از دریافت آثار متعددی از دانش آموزان و انتخاب سه اثر برتر توسط اساتید فن ، به دعوت آقای محمد قجقی مدیر عامل بنیاد مراسمی در دفتر بنیاد برای اهدای جوایز برگزار شد .

 سه تن برگزیدگان مسابقه : خانم ها آیناز معتمد ، بهاره مرادزاده و منیره شیرمحمدلی بودند.جوایز افراد زیر توسط مدعوین و اساتید اهدا گردید . ۱-آیناز معتمد ۲- منیره شیرمحمدلی ۳-علیرضا امینی ۴- شریف قوانچ زاده ۵ - مبینا جوادی ۶- جرن آق .

از خانم ها نعیمه ندیمی ، گل شیرین توغدری ، امینه توغدری ، مهین هوه چی ، گلسن بردی پور دعوت می شود برای دریافت جوایزشان به دفتر بنیاد واقع در طبقه فوقانی پاساژ شهرداری گنبد مراجعه نمایند.

گفتنی است در این مراسم آقای محمد رضا داورزنی رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان گنبد کاووس حضور داشتند و ضمن ایراد سخنرانی برنامه های آتی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی گنبد را در خصوص توسعه مراکز هنری بیان کردند. جلسه با معرفی و تشکر بنیاد از گروه هنری بنیاد مختومقلی فراغی متشکل از آقایان : یوسف دردیانی ، عبدالحلیم نوبخش ، کریم بگ زاده قوجق ، فریدون بگ زاده ، عبدالعلی هاشمی ، احمد خوشنام ، جلیل آتابای ، متین عطالر ، نورمحمد سخاوی و فرزاد فرجی به خاطر تهیه و تولید اولین فیلم مستند از مراسم بزرگداشت مختومقلی فراغی به پایان رسید .

این فیلم گزارشی از مراسم دویست و هفتاد و ششمین سالگرد تولد مختومقلی فراغی و سومین همایش بین المللی تبین اندیشه های شاعر ملی ترکمن ، مختومقلی فراغی است که به همت گروه هنری بنیاد مختومقلی فراغی تهیه و تولید گردیده است .

در این فیلم مستند سعی بر آن بوده تا تصاویری از اتفاقات و حضور و استقبال گرم مردم ، مراسم شعر خوانی و دوتار و کمانچه نوازی و اجرای تئاتر در شهر گنبدکاووس ، روستای آجی قوشان  زادگاه شاعر و آرامگاه آن بزرگوار در روستای آق توقای به نمایش گذاشته شود .

تهیه کنندگی فیلم را بنیاد مختومقلی فراغی بر عهده داشت . طول مدت این فیلم که اولین تولید مستند کوتاه سینمایی گروه هنری بنیاد مختومقلی فراغی است ۳۰ دقیقه می باشد .

عوامل تهیه فیلم : کارگردان و تدوین : یوسف دردیانی تصویربرداران آقایان : عبدالحلیم نوبخش ، کریم بگ زاده ، نورمحمد سخاوی ، جلیل آتابای و فرزاد فرجی صدا : احمد خوشنام صدای نریشن : فریدون بگ زاده و سیامک غفارپور متن نریشن فارسی : علیرضا نوروزی گزارشگر و متن نریشن ترکمنی : عبدالقهار صوفی راد و مدیریت تولید فیلم : محمد قجقی

شایان ذکر است که این فیلم مستند به دو زبان فارسی و ترکمنی دوبله و تهیه شده است .

آن نویسندگان حقایق را در قالب افسانه های نسب شناسانه بیان می کنند، که پیروزی سلسله ی ( اوغوز یبغو )در منطقه ی آرال و تلاش موفقیت آمیز آنها را،در راه ( حجر المطر )- مظهر قدرت كامل،كه نزد اوغوزان تقدس داشت،را بهم مرتبط مي سازد.

رايزني فرهنگي سفارت جمهوري اسلامي ايران در عشق آباد تركمنستان اقدام چاپ کتاب دیوان کامل مختومقلی فراغی با حروف ترکمنی جدید نموده است در قسمتي از مقدمة اين كتاب كه به زبان تركمني ترجمه شده و به قلم رايزن فرهنگي جمهوري اسلامي ايران درتركمنستان نوشته شده است مي خوانيم: رساندن افكار و پند واندرزهاي عميق و سخنان داناي شخصيتهاي ادبي و ديني قرون و اعصار گذشته به نسل امروز يكي از وظايف مهم دستگاههاي فرهنگي دوران معاصر و شخصيتهايي كه در اين زمينه زحمت مي كشند، مي باشد. شاعر فرزانه و بزرگوار تركمن مختومقلي فراغي يكي از برجسته ترين شعراء كلاسيك است كه با اشعار فلسفي تربيت بخش خود به دنياي شعر و ادب مخصوصاً ادبيات تركمن خدمت بزرگي كرده است و بر اصحاب علم و فرهنگ ضروري است كه مقدمات استفادة نسل جوان امروز را از آثار اين شاعر بزرگ فراهم آورند گرچه از اواخر قرن هيجدهم ميلادي كه اين شاعر شهير دنياي خاكي را ترك كرده تلاشهائي در اين رابطه صورت گرفته و پس از كسب استقلال كشور تركمنستان و به وجود آمدن الفباي ملّي زبان تركمني علما و دانشمندان تركمنستان شروع به تحقيق در ارزشهاي
فرهنگي و اشعار شعراء كلاسيك خود، بخصوص آثار مختومقلي فراغي كردند و جمهوري اسلامي ايران به عنوان دوّمين كشوري كه استقلال تركمنستان را به رسميّت شناخت به دليل اشتراكات فرهنگي عميق تركمنها و ايرانيها نهايت همكاري را با كشور دوست و همسايه تركمنستان انجام داده و پس از شكستن مرزهاي آهنين امكان زيارت عمومي از مرقد مختومقلي فراغي هر سال براي مردم تركمنستان فراهم شد. و در هر دو كشور برادر علاقه براي تحقيق در آثار مختومقلي فراغي افزايش يافت. وليكن حقيقت اين است كه اشعار اين شاعر بزرگ يك جا به طور كامل در دسترس عموم نمي باشد لذا رايزني فرهنگي سفارت جمهوري اسلامي ايران برآن شد كه اين كار مهم را انجام دهد. گرچه مبناي ترجمه، ديوان كامل مختومقلي فراغي تأليف آقاي مراد دوردي قاضي از علاقمندان فاضل مختومقلي است وليكن از مترجم محترم كه يكي از دوستداران مختومقلي است درخواست نموديم اغلب كتب و ديوانهاي نوشته شده در رابطه با شعرهاي فراغي را ببيند و اگر شعري در جائي چاپ شده و در اين ديوان نيست بياورند و ترجمه كنند تا در حدّ وسع خود همة اشعار منسوب به شاعر را در ديوان داشته باشيم مترجم محترم نيز با آشنائي و تسلطي كه به زبانهاي فارسي، تركمني و روسي دارد در حدّ مقدور اين كار را انجام داده و در نتيجه علاوه بر اشعاري كه در ديوان منبع براي ترجمه وجود دارد، نزديك به يكصد عنوان شعر ديگر كه در كتابهاي گوناگون چاپ شده است ولي در اين ديوان وجود ندارد، جمع آوري و وارد كتاب جديد شد. تلاش بر آن شد كه اغلب اشعار منسوب به مختومقلي فراغي كه تاكنون روي كاغذ آمده و چاپ شده در اين اثر گنجانده شده باشد. در اينجا لازم مي دانم از همة كساني كه در آماده شدن اين اثر مهم زحمت كشيده اند اعم از همكاران سخت كوش خودم در رايزني فرهنگي سفارت جمهوري اسلامي ايران و جناب آقاي دكتر اُراز پولاد اِکایف – بهارلي مترجم دانشمند اين اثر صميمانه سپاسگزاري نمايم و از اينكه رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در اين مقطع از تاريخ موفق به چاپ و تقديم چنين اثري به علاقمندان شاعر فرزانة تركمني مختومقلي فراغي شد خداوند را شاكرم.
اين كتاب 942 صفحه اي توسط انتشارات بين المللي الهدي چاپ و طی مراسمی در آیندۀ نزدیک رونمائی و سپس بین محققین و دانشجویان و علاقمندان به این شاعر عارف توزیع خواهد شد.

منبع:رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران_عشق آباد

توضيحات: مطلبي درباره تركمن هاي ايران عنوان اصلي: تركمنهاي كشورهاي همجوار عنوان فرعي: سخني درباره برادرانمان در تركمن صحرا نوشته: احمد آنابرديف / مدرس دانشگاه بين المللي تركمن – تركي / دكتراي تاريخ منبع: روزنامه تركمنستان / پنج شنبه 25 دسامبر

جمهوري اسلامي ايران كه يكي از قديمي ترين كشورهاي جهان است 1648145 كيلومتر مربع وسعت و بيش از 65 ميليون جمعيت دارد. مردم اين منطقه را كلاً دو نژاد مختلف يعني فارس ها و ترك ها تشكيل مي دهند. همچنين مذهب مردم اين ناحيه، شيعه و سني است و در رأس سني مذهب هاي ايران، تركمن ها قرار دارند. ايران كه بزرگترين كشور در خاور نزديك و خاورميانه است، با دو دريا و 8 كشور احاطه شده است. اين كشور از شمال شرقي به تركمنستان، از شرق به افغانستان و پاكستان، از جنوب به درياي عمان، از جنوب شرقي به خليج فارس، از غرب به عراق و تركيه از شمال غرب به جمهوري خودمختار نخجوان، ارمنستان و آذربايجان و از شمال به درياي خزر راه دارد. ايران با تركمنستان 1206 كيلومتر، با افغانستان 945 كيلومتر، با پاكستان 978 كيلومتر، با ارمنستان 40 كيلومتر، با آذربايجان 767 كيلومتر، با عراق 1609 كيلومتر و با تركيه 486 كيلومتر مرز مشترك دارد. منابع ايران، منطقه اي از ايران را كه تركمنها در آن زندگي مي كنند، "دشت گرگان" مي نامند اما خود تركمنها اين منطقه را "تركمنصحرا" مي نامند. وسعت تركمنصحرا 16375 كيلومتر است. تركمنصحرا كه هم اكنون در استان گلستان قرار دارد، در زمانهاي مختلف در تركيب استانهاي مختلفي قرار گرفته است. وسعت استان گلستان كه تركمنصحرا نيز بخشي از آن است، برابر با 18572 كيلومتر مي باشد. در منطقه اي كه تركمنها سكونت دارند، رودخانه هاي اترك، گرگان و قره سو جريان دارند. رودخانه اترك بزرگترين آنهاست (500 كيلومتر) كه در حقيقت سومين رودخانه بزرگي است كه به درياي خزر مي ريزد. طول رود گرگان 300 كيلومتر و قزل سو 85 كيلومتر است. تا ابتداي قرن 20 ميلادي تركمنها در استانهاي خراسان و استراباد زندگي مي كرده اند. به خاطر اين كه استان خراسان استاني كوهستاني و صحرايي است، در اين استان مناطق قابل سكونت كم بوده است و به همين خاطر، اكثر مردم در كوهپايه ها، جلگه ها يعني در نقاطي كه با داشتن ذخاير آب براي زراعت و دامپروري مساعد بوده، زندگي مي كرده اند. بخش اعظم تركمنها در منطقه تركمنصحرا واقع در استان استراباد (شمال شرق ايران) زندگي مي كرده اند. در هر دو استان مذكور نيز غير از تركمنها، ديگر اقوام اعم از فارس ها، كردها، بلوچ ها، عرب ها و ديگر نژادها مي زيسته اند. عليرغم اين كه تركمنها از همان ابتدا در استانهاي خراسان و استراباد سكونت داشته اند، بعد ها در سال 1937 در سومين استان و در سال 1973 در پنجمين استان يعني استان مازندران تا استان خراسان تقسيم شده اند. هم اكنون آنچنانكه پيش تر گفته شد، بخش اعظم تركمن ها در استان گلستان سكونت دارند. مهمترين نقاط تركمن نشين در تركمنصحرا را گنبد كاووس، بندر تركمن، كوموش تپه، خوجه نفس، آق قلعه كلاله و مراوه تپه تشكيل مي دهند. غير از اين، تركمنها در منطقه اي به نام جرگلان از توابع بجنورد هم زندگي مي كنند. در بين نقاطي كه در بالا ذكر شد، مهمترين نقاطي كه تركمنها در آن زندگي مي كنند، كوموش تپه و خوجه نفس است كه در ساحل خزر قرار دارند اما روستاهاي زيادي نيز وجود دارند كه تركمنها سكونت دارند و ما در اين مقاله از آنها ياد نكرده ايم. تركمن هاي ايران نيز همچون تركمنهاي تركمنستان و افغانستان از تيره ها و طوايف مختلف خويشاوندي تشكيل شده اند. اغلب تركمنهاي تركمنصحرا و مناطق اطراف را يموت ها و گوگلانها تشكيل مي دهند و تكه ها، نخورها، ساريق ها و ديگر تيره ها و طوايف تركمن نيز هستند كه ديگر اقليت ها را در بين تركمنهاي اين منطقه تشكيل مي دهند. تكه ها غاليباً در گنبد و مناطق هم مرز با تركمنستان زندگي مي كنند كه تعدادشان كم است. نخورلي ها غالباً در جرگلان سكونت مي نمايند. به لحاظ تعداد جمعيت، بعد از يموت ها، گوگلان ها قرار دارند كه در غرب تركمنصحرا سكونت مي كنند. گوگلانها اكثراً در شهر كلاله و روستاهاي حومه اين شهر زندگي مي كنند. مدرسه تاريخي و زيباي "سيدقليچ ايشان" كه در حد فاصل بين كلاله و آق قلعه در حومه روستاي "كريم ايشان" قرار دارد، متعلق به نخورلي ها است. "سيد قليچ ايشان" كه موسس اين مدرسه است، خود از تيره گوگلان بوده و در بخارا تحصيل كرده است. گوگلانها چون يكجا نشين بوده اند، فرقه نقشبنديه در بين آنها گسترش زيادي يافته است. پيروان نقشبنديه خود را صوفي دانسته و مبلغين اين فرقه را نيز مرشد مي ناميده اند. طريقت اين فرقه را "علم باطن" مي ناميده اند. با كسب استقلال تركمنستان، تركمنهاي تركمنصحرا روابط خود را با خويشاوندان تركمنستاني آغاز كردند. با تلاش صفرمراد تركمنباشي كبير نخستين رئيس جمهور تركمنستان و مقامات جمهوري اسلامي ايران، در اين سالها بر روي مزار مختومقلي فراغي و پدرش دولت محمد آزادي آرامگاهي احداث گرديد. درباره بانوان تركمن ساكن ايران نيز بايد گفت كه در خانواده هاي تركمن، به بانوان ارزش زيادي قائل مي شوند. بانوان و دختران تركمن كه در تركمنصحرا سكونت دارند، در حفظ فرهنگ و آداب و رسوم نقش عمده اي دارند. به طور مثال اين بسيار حائز اهميت است كه دختران تركمن به هنگام عروسي لباس محلي خود را مي پوشند. آنها غير از لباس هاي محلي، بر روي سر خود روسري اي به نام "چارقد" مي اندازند. در هر كجاي تركمنصحرا، مي توان بانوان و دختران تركمن را با پوشش هاي محلي كه دارند، از ديگر اقوام تشخيص داد. حفظ لباس هاي محلي نقش مهمي در حفظ فرهنگ ملي تركمن دارد. غالب بانوان تركمن، خانه دار هستند. عروسي پسران و دختران نيز با انجام مراسم خواستگاري صورت مي پذيرد. براي اين كه بين دختران و نوعروسان تركمن تفاوت ظاهري باشد، نوعروسان تركمن در زير چارقدي كه بر سر دارند، "آنناق" (سربند) مي گذارند كه قطر اندكي دارد. اين سربند در زير چارقدهاي نوعروسان تركمن كاملاً مشهود است و نشان دهنده آن است كه همسر دارد. دختران تركمن از همان كودكي با صنايع دستي، پخت غذا و ديگر كارهاي مربوط به خانه آشنا مي شوند. بانوان تركمن به شوهران خود بسيار وفادار هستند و از اين لحاظ در جامعه از احترام خاصي برخوردارند. هم اكنون با تلاش هاي مجدانه رئيس جمهور تركمنستان، روابط و همكاري تركمنستان با ساير كشورها به سطح جديدي ارتقاء يافته است. اين موضوع را مي توان در روابط بين تركمنستان و ايران نيز به عينه مشاهده نمود. روساي جمهور دو كشور اخيراً چندين بار با همديگر ديدار نمودند و راه را براي توسعه همكاري ها به نفع دو طرف و مردم منطقه گشودند و براي حل بسياري از مسايل مهم، به توافقات مشخصي دست يافتند. سفر اخير رئيس جمهور تركمنستان به جمهوري اسلامي ايران براي شركت در دومين اجلاس سران كشورهاي حاشيه درياي خزر و ديدار ايشان با آقاي احمدي نژاد و نيز ديدار با رهبر معنوي آن كشور آيت ا... سيد علي خامنه اي و بسياري از ديدارهايي كه بين مقامات كشورهايمان صورت گرفت، به ارتقاي سطح دوستي و همكاري بين دو كشور كمك مي نمايد

. نام منبع             رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران-عشق آباد

رئیس آکادمی دولتی هنر ترکمنستان

                                                                                                                                  خانم مایا دوردیوا

هنرخوشنویسی ویژگی مخصوص مشرق عمومی اسلامی و یک جلوه ظریف خلاقیت است که به هم پیوستگی ادبیات و هنر در ملت های ایران و ترکمنستان را نمایان می سازد. هنر خوشنویسی ریشه ی اصلی علم کتابشناسی است. مطبوعات و چاپ جامعه ی پیشرفته ی ما از کتابهای نسخه خطی سرچشمه می گیرد که گنجینه ی دانش و خرد چند هزار ساله ی بشر است. ملل برادرانه همسایه ی ما توانسته اند در نسخه های قدیم خطی عمل عادی نوشتن را به سطح نمونه ی عالی هنر بالا برند. فراگیری و تحقیق جهت مکتبهای خوشنویسی و مینیاتور ایرانی و ترکمن که در ریشه های تاریخی شان بطور جدائی ناپذیر به هم پیوسته بودند تحلیل عمیق علمی می خواهد چون تاریخ هنر و ادب ملل ما از هم جدا نبودند.

عنوان: خدا توفيق دهد و پير ما پشتيبان شود.

منبع: روزنامه عشق آباد

تاريخ و محل چاپ: 22،15.19/1/2008 (25،10،2/11/86) عشق آباد
تهيه كننده: روزنامة عشق آباد
نوع ترجمه: كامل
مترجم: نورگزل گوندوغيدوا

خوانندة گرامي! بگذار خداوند در هر ابتكار نيك توفيق خود را همراه شما نمايد! هر كار با ثوابي را كه شروع كرديم ابتدا خداوند متعال را بعداً اسم پير متعلق به آن زمينه را به خاطر بياوريد آنگاه روح عزيز آن بندگان پاكدامني كه سينه هايشان مثل جام طلائي از ايمان الهي لبريز بوده و با اين حالت جهان كهن را بدرود گفته بودند دست ياري شان را به شما خواهند داد!

اسامي آن مردان خدا را كه از گنجينة گوهري ميراث ملت جمع آوري گرديد به شما تقديم مي نماييم.
يا پير من!
 - عبدالبشر بابا – پير كندو كار جويبار و كانال است.
  -آولاميش آتا - مال شكار است.
. آك ايشان آتا – حمايتگر تاغ است. «درختي است كه از چوبش   ذغال درست مي كنند»
. آلاشاپير – حمايتگر عيش و عشرت است.
. علي شير خدا – حمايتگر شيرمردان و جوانان دلير
. عاشق آيدين پير – حمايتگر آهنگ و موسيقي است.
. آهتام صحابه (سخي سعد و قاص) – حمايتگر مردان سخي الطبع است.
. بابا دايخان –  حمايتگر كشاورزي و دهقانان است.
. بابا قنبر – حمايتگر دوتار (يكي از آلات موسيقي تركمني) است.
. شيخ بلخي – حمايتگر مار است.
. بهاالدين بلاگردان – حمايتگر زنبور عسل است.
. بايرات گؤچ – حمايتگر زرگري است.
. بور كوت بابا – حمايتگر باران و بارندگي است.
. چيش بابا (منظور شيث پيامبر است) – حمايتگر پارچه بافي است.
. پيامبر داود – حمايتگر آهنگري است.
. دُلدُل آتا، سخي بابا – حمايتگر اسب اصيل است.
. دو.لت ايشان (حاسم شيخ 1558- 1468) – حمايتگر در خطر است.
. پيامبر ايوب – كرم ابريشم
. اَرعلي پير فرزند قلندر (استاد شاعر كمينه) – حمايتگر در زخم است.
. عايشه و فاطمه – حمايتگران دستگاه پارچه بافي است.
. اَرنظر ايشان – حمايتگر سياه زخم است.
. قايتارميش آتا فرزند گُزلي آتا – حمايتگر آفت ناگهان است.
. قوتور آتا – حمايتگر افرادي كه بدنشان درد مي كند.
. گوندر بابا، زا پيرا (زن موسي پيامبر) حمايتگر بز است.
خابر صابر ماما – حمايتگر نوغاندراي است.
. حضرت بلال بابا – حمايتگر اذان است
. حوتوك قيز – حمايتگر اشيائي كه گم شده اند و پيدا نمي شوند.
. خضر آتا – پير كوير است.
. ادريس بابا – حمايتگر لباس و لباس دوزي است.
. جا آن – حمايتگر جن و طاغوت است.
. جلال الدين رومي -  پير فصاحت و سخن آرائي است.
. قياس – پير كوه و دره است. . كاكيل اوليا – پير اشيا گم شده است.
. لقمان حكيم – پير دارو، عطاري و پزشكي است.
. ماماك – پير ابر است (گفتند در مانگيشلاك ماما هست، رفتم ديدم نه ماماك هست نه گاماك) (گاماك نام جلبك است)
. مشرب ديوانه – پير راه است.
. مير حيدر – پير باد است.
. مير كلال يا پير كلال پير كوزه گري، تنور و كوره است.
. مولا نياز قليچ – پير اشياي مورد جستجو است.
. موسي پيامبر (چوپان آتا) – پير گوسفند است.
. مناصره – پير مورچه است.
. نالاچ بابا – پير جيكير (دستگاه بالا آوردن آب جويبار)
. پيامبر نوح - پير چوب و كشتي است.
. پاراو بي بي – پير زنان نازا است.
. پهلوان بابا – پير پوسيتند و زان است.
. پير پوغتا – پير تنوور است.
 سارسگين بابا، (عبدالله انصاري) – پير دندان در است.
. سيد آتا – پير شكارچيان است.
. سلمان فارسي – پير سلماني ها است.
. سلطان هوپّي جان – پير آنهائي كه تصميم ازدواج يا خريدن اسب دارند.
. سومسل يا سومِسك بابا – پير پشم چيني است.
. سليمان پيامبر فرزند پيامبر داود – پير آب و سبد است.
. رجب تكُگّا – پير گندم سفيد تركمني است.
. رستم زال – پير مردان شجاع است.
. شامو نبي، كِل كيتمير – پير سگ است.
. پيامبر شمس – پير خورشيد است.  اِبرچ بابا – پير پول است.
. شيخ شكر، گنجيم – پير قنادي و شيريني فروشي است.
. شيخ جليل آتا – پير سرما است.
. شيخيم پوكارا – پير افراد گمراه شده است.
. شيخي زنده – پير چاه و كندن چاه آب است.
. اوستا باديان – پير دستگاه روغن كشي است.
 ولپتنگ غريب – پير اسب باركشي است.
. وييس بابا – پير شتر و افرادي كه پاي پهن و كف صاف دارند.
. ابراهيم خليل الله – پير بنا، ساختمان و ملت.
. امام اعظم – پير داد و ستد است.
. امام جوهر – پير تيغ «اشياء تيز و برنده» است.
. اسماعيل قوجا – پير لوبيا و ماش است.
. يالانگاچ بابا – پير كلبه از ني است.
. ياراتُز بابا – پير زخم (در مرو باستاني قرار دارد)
. زنگي بابا – پير گاو است.
 پيامبر ذكريا – پير چوب و درخت.
. زليخا – پير عاشقان است.
. اُده محمد – پير مرغ است.

نام منبع: روزنامه عشق آباد

عنوان: در حضور فراغی. آن چه که بعد از زیارت آرامگاه مختومقلی فراغی گذشت

منبع: روزنامه ی ترکمنستان

تاریخ و محل چاپ: 6/6/2007 (16/3/1386)؛ عشق آباد

نویسنده یا تهیه کننده:  جومامیرات قوربانگلدیف، معاون سردبیر مجله ی "میراث"

نوع ترجمه: کامل

مترجم: نورگزل گوندوغدیوا

هر ملتی شخصیتهای بزرگی را به دنیا تحویل می دهد. اما فقط بعضی از آنها از محدوده و چهارچوب ملت خود خارج می شودند و به سطح کمال و نبوغ جهانی می رسند. برای ترکمن مختومقلی، نژاد دانشمند ما که گذشته و آینده را آشکار می دید شخصیت بزرگ، نابغه است. مختومقلی اقیانوس بی ته است. هر کسی از آن بر طبق توان خویش برداشت می کند. افکار وی که از غربال عقل الک شده اند تمام بشر و هر انسان را صرف نظر از ملیتش وادار به تفکر و اندیشه می کند. صفرمراد ترکمنباشی کبیر، نخستین رئیس جمهور ترکمنستان برای آثار مختومقلی فراغی ارزش فراوانی قائل بود رهبر کبیر ما تأکید کرده بود: "مختومقلی فراغی دانشمند جهانی است. وی شاعر تمام بشر است. به همین خاطر فراغی به یک دل و یک دوره و یک عمر نمی گنجد. وی شاعر تمام دلها و تمام دوره هاست. در کشور همسایه ایران نیز ارزش و قدر بزرگ به مختومقلی فراغی می گذارند. هیئت نمایندگی حکومت ترکمنستان با سرپرستی رهبر کبیر ما برای اولین بار در ماه می 1990 میلادی به مرقد پاک مختومقلی و پدرش دولت محمد آزادی زیارت کردند. از این به بعد ماه می هر سال نمایندگان جامعه ی علمی و فرهنگی ترکمنستان آنجا را زیارت می کنند. در ترکمنستان از ابتکارهای ترکمنباشی دنبال و پیروی می کنند. رئیس جمهور ما به مناسبت روزهای شعر مختومقلی فراغی پیام تبریک به مردم فرستاد. در آن پیام نیز گفته می شود که دولت ترکمنستان هر سال هیئت بزرگی از شهروندان را حمایت می کند تا آرامگاه مختومقلی را زیارت کنند. امسال نیز در روزهای بزرگداشت جشن رستاخیز و همدلی و شعر مختومقلی فراغی گروه دانشمندان، هنرمندان و فرهنگی ترکمنستان در میان 17-19 می آرامگاه مختومقلی فراغی و دولت محمد آزادی را زیارت کردند. از جمله زیارت کنندگان مقامهای رسمی، دانشمندان و پژوهشگران، شعرا و نویسندگان، هنرپیشگان، نقاشان خبرنگاران وجود داشتند. زیارت مقبره ی پدر معنوی ما مختومقلی فراغی و دولت محمد آزادی نصیب من هم شد. مصلحت دانستم تأثیرهای خود را که از آن زیارت دارم با خوانندگان در میان بگذارم.

سنگوداغی، چندیر، حاسار کوههائی که فراغی را دیده اند ...

اتوبوس مسافربری که گروه ما بر آن سوار شد صبح زود به راه افتاد و شروع به طی کردن جاده ی عشق آباد – ترکمنباشی کرد. نزدیک به ظهرگاه در شهر "سردار" ناهار خوردیم و دوباره در جهت بخش مختومقلی به راه افتاد. وقتی به دوراهه ی جاده پهن رسیدیم، اتوبوس ما جهت بخش اترک شد. با عبور از میان کوههای حاسار، پهن ترین قسمت سلسله کوههای کوپت داغ راه مان را به طرف چات ادامه دادیم. از روستای قزل بائیر (شارلاووق کنونی) تا مرز ترکمنستان و ایران جلگه ای جلوی چشم ما پهن می شود که مثل دست صاف است. بعد از ظهر ریش سفیدان و ساکنان فرهنگی و هنرمندان بخش اترک در محلی به نام چات در نزدیکی مرز، با نان و نمک و آهنگ و موسیقی از ما استقبال کردند. در طرف مرز کوه سرسبز سنگوداغی دیده می شد. آن شب در چات ماندیم و بعد از استراحت، فردای آن روز راه گدرالوم را در پیش گرفتیم.

·  

       آقای محمد رضا فرقانی به دعوت آقای محمد قجقی مدیر عامل بنیاد مختومقلی فراغی ، عصر روز شنبه۲۶ اردیبهشت ماه در جمع اعضای بنیاد مختومقلی فراغی در محل دفتر بنیاد حضور بهم رساندند  .

آقای فرقانی گنبدی هستند و همین امر از دلایل حضور ایشان در اکثر مراسم و مناسبت های برگزار شده در استان گلستان و به ویژه در شهر گنبد کاووس میباشد . آقای فرقانی از علاقه ی خویش نسبت به ارتقای سطح روابط فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با ترکمنستان و نقش تشکل های فرهنگی غیر دولتی ، از جمله بنیاد مختومقلی فراغی صحبت کردند.

در این جلسه ساده و صمیمی حضار هم نظرات و پیشنهادهای خویش را در مورد چگونگی گسترش روابط فرهنگی دو کشور بیان کردند.

آقای فرقانی از کتابخانه کوچک بنیاد و همچنین وبلاگ رسمی و امکانات اینترنتی و رایانه ای بنیاد بازدید کردند.گفتنی است که ایشان مبلغ پنج میلیون ریال  برای پیشبرد امور فرهنگی و هنری بنیاد کمک نمودند.

از طرف بنیاد مختومقلی فراغی لوح تقدیر و یک قطعه عکس تهیه شده توسط گروه هنری بنیاد مختومقلی فراغی به رسم یادبود تقدیم شد. این هدایا را دبیران دوره ی دبیرستان ایشان آقایان مشد فرد دوجی ، آنه گلدی مهمیانی و محمد قجقی اهدا نمودند. شایان ذکر است که با پیشنهاد مدیر عامل بنیاد ، آقای فرقانی با امضای فرم ، عضویت بنیاد مختومقلی فراغی را پذیرفتند .

گزارش تصویری سومین همایش علمی بین المللی تبیین اندیشه های

    شاعر شهیر ایرانی ترکمن مختومقلی فراغی( ارديبهشت ۱۳۸۸ )

عكاس : عبدالعلي هاشمي

تاتاران (مغولان) در قرن ۱۳/م قسمت عمده ای از چین ،تركستان ،ايران ،عراق ، سو ریه،آناتولي ،روسيه امروز، قفقازيه ،كريمه ،اوكراين و لهستان را در تصرف داشتند. ملت هايي هم كه تحت حاكميت اين « تاتاران» مي زيستند،از آن جهت كه تحت اداره ي خاندان تاتار (مغول) بوده اند، «تاتار »ناميده شدند. بنا بر اين از آغاز قرن ۱۴/م ديگر اصطلاح «تاتار » ربطي با قوم ،نژاد و تبار نداشت ،بلكه اصطلاحي شد كه مسآ له ي تابعيت و نوعآ  «هم وطني » را افاده مي كرد. يعني از اين به بعد اصطلاح تاتار  «مفهومي سياسي » و نه نژادي  «قومي » به خود گرفت .آنهايي كه در خارج از سرزمين هاي تركان بودند، به تدريج از تحت حاكميت تاتاران «مغولان » خارج شدند. كاربرد اسم سياسي« تاتار» براي گروه هاي تركي كه در مناطق درياي  خزر و شمال درياي سياه زندگي مي كردند،تداوم يافت. دولت « گوگ اوردا » در شمال درياي سياه و درياي خزر -كه اعراب و اروپاييان آن را  «آلتين اوردا » مي نامند- تحت حاكميت پسر ديگر چنگيز خان، يعني «جوچي» پا به عرصه ي وجود نهاد.

اسم « تاتار » در زمان های مختلف،با معاني متفاوتي مورد استفاده قرار گرفته است.روس ها اين اصطلاح را،در طي چندين قرن، براي مسلماناني كه نسب تركي داشته و در روسيه ي اروپايي زندگي مي كرده اند،به كار برده اند.نوينسدگان و پژوهشگران غربي، كلمه ي « تاتار » را در مورد ترکانی که در ترکستان و قسمت های شمالی دریای سیاه، زندگي مي كنند،به كار برده اند.اما عثماني ها،از قرن ۱۶ ميلادي اصطلاح« تاتار »را در مورد «ترکان شمال» به کار بسته اند.

 در سال ۱۹۷۰ در روستای « ایسیک» واقع در ۵۰ کیلومتری شمال آلما آتای قزاقستان،در حين احداث گاراژ و راه ،تصميم گرفته شد تپه ي كوچكي را صاف نمايند.كندن و تراشيدن شروع شد.تا آن زمان كسي تصور نمي كرد آن تپه ي كوچك،تپه اي دست ريز باشد،در آن حوالي نيز بقاياي آثار باستاني وجود نداشت...

 ایشان ضمیر فارسی سوٌم شخص جمع است.در ترکستان این کلمه به معنی «شیخ»و «استاد» و «پیر » استعمال می شود،در مقابل«مرید » .معلوم نیست که این کلمه در چه زمانی به معنای فوق استعمال شده است.به هر تقدیر،به اين مفهوم در قرون وسطي وجود داشته است...

       برنامه با خوش آمدگویی پروفسور دكتر تونجل آجار رئیس کتابخانه ملی تركيه و با حضور مهمانانی از کشورهای ترکمنستان - آذربایجان - ترکیه و ایران  آغاز گردید . آقاي دکتر حسین اؤزبای عضو هیأت مدیره اتحادیه نویسندگان آوراسیا   توضیحاتی  در مورد ارتباط ادبیات ترکمنستان ، آذربایجان ، ترکیه و ترکمن صحرای ایران بیان نمودند . در این کنفرانس پروفسور دکتر حالوک شوکری آکالین رئیس فرهنگستان زبان ترکیه، دکتر  بردی ساری  استاد دانشگاه آنکارا از ترکمنستان و دکتر عبدالرحمن دیه جی مدیر مسئول هفته نامه صحرا از ترکمن صحرای ایران سخنرانی نمودند . پروفسور دکتر حالوک شوکری آکالین در مورد جغرافیای ترکمن صحرا و پراکندگی جمعیتی ترکمن ها و ترک ها در ایران و گسترش فرهنگ و ادبیات ترک و ترکمن در ...

کاردش قلم لر

نویسنده : عمر کایر

مترجم : محمد قجقی

چشمه های حکمت مختومقلی حد و حسابی ندارد . هر شعر مختومقلی حکمت است . من از این حکمت که ترکمن ها بهتر از همه آن را می شناسند سخن نخواهم گفت اما می خواهم توجه شما را به یک نکته جلب نمایم . اگر کسی بگوید که در اشعار مختومقلی تنها یک مصراع مخالف و مغایر اسلام وجود دارد مطلقا نپذیرید . حتی یک کلمه مخالف کتاب خدا و رسولش از فراغی صادر نمی شود . کسی که از مختومقلی در مخالفت و مغایرت با خدا و رسولش حتی یک کلمه نقل کند لازم می آید در باره اش آنچه را مولانا جلال الدین رومی گفته نقل کنیم : من خاک پای احمد بن مختار محمد مصطفی هستم اگر کسی از قول من حتی یک کلمه مخالف پیامبر (ص) نقل کند من از آن سخن و از نقل کننده ی آن بیزارم و در پیشگاه خدا وند شاکی خواهم بود .

شیوع گسترده اشعار مختومقلی و علاقه به آنها شعر بیش از دویست" آیدیم شدن " حضور دهها هزار انسان بر سر مزار او پس از گذشت 275 سال و موضوع و علت تشکیل تجمعی این چنین بودن از کرامات مختومقلی فراغی است .

امروز فراغی را همراه با شما برادران دینی و زبانی ارج می نهیم . چه خوشبختند برادران ترکمن من که صاحب شاعری خدا دوست چون مختومقلی هستند . هیچ تردیدی نداشته باشید تا زمانی که اشعار مختومقلی را می خوانید و به آن گوش فرا می دهید هم دین و هم زبانتان حفظ خواهد شد . اگر زبانتان از دست برود برای احیای آن مختومقلی کفایت می کند . در کشوری چون ترکمنستان که دین را حذف کرده بودند فقط با استفاده از اشعار و سروده های فراغی دین را حفظ کردند . هیچ شک و تردیدی نداشته باشید در جوهره ی اشعار مختومقلی قدرت و قابلیت آموزش اسلام به انسان وجود داشته ودارد .

مخاطب شعر مختومقلی تنها ترکمنها و دنیای ترکان نیستند . اگر اشعار مختومقلی به زبانهای گوناگون ترجمه شود مشاهده خواهیم کرد که قلب و روح همه ی انسانها  با هر زبان و دینی پذیرای اشعار اوست . آن هنگام بزرگی و عظمت مختومقلی از طرف کل بشریت درک خواهد شد . در جهان امروز شاعرانی که با استادی اشعاری به زبانهای ترکی میسرایند وجود دارند و تعداد آنها نیز کم نیست . آنچه در معرض نابودی است حکمت میباشد که در اشعار ترکی در حال رنگ باختن و محو شدن است . در صورتیکه حکمت گم شود تلخی و مرارت خشکیدن چشمه های آن را همه گروههای زبانی ترک متحمل خواهند شد . اضمحلال اخلاقی دوری از معنویت از خود بیگانگی و تدنی را شاهد خواهیم بود . با فراموش شدن حکمت اسلام و جهان اسلام دچار ضعف می گردد و البته در آن صورت تصوف نیز دچار سستی خواهد شد . از قلب هایی که مالامال از حرام است و منافق است سخنان بی اخلاص دارد و رضایت خداوند را به فراموشی سپرده است قطعا حکمت صادر نخواهد شد .

ضرب المثلی قزاقی می گوید :" اگر سخن تازه ای نداری سخنان قدما را تکرار کن. "

این ضرب المثل برادران قزاق راه  ما را نشان میدهد . حکمت گمشده ی خود را باید از اساتید بزرگ سابق به دست آوریم . در حالی که منتظر ظهور "احمد یسوی" " یونس امره" و "مختومقلی فراغی "  عصر جدید هستیم باید به بهره گیری از چشمه ی حکمت منزه اساتید قدیم ادامه دهیم . خوشحالم که آنها وجود دارند .

دومین نمایشگاه عکس با موضوع اسب ترکمن با عنوان خط پایان در تعطیلات نوروز سال ۱۳۸۸ در پارک ملی قابوس  از سوی گروه هنری بنیاد مختومقلی فراغی از تاریخ ۱/۱/۸۸ الی ۹/۱/۸۸ برگذار شد.

در این نمایشگاه ۲۶ قطعه عکس از آثار سه عکاس آقایان :عبدالحلیم نوبخش و عبدالعلی هاشمی و عطاجان طیب به صورت گروهی در داخل یک آلاچیق ترکمنی (آق اوی) به نمایش گذاشته شد.

          نویسنده :عمر کایر

           ترجمه : محمد قجقی                         

مترجم:"آنچه تقدیم میشود ترجمه مقاله ای است که جناب آقای عمر کایر در همایش بین المللی مختومقلی فراغی در سال ۱۳۸۷ در سالن اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی گنبد کاووس ارائه کردند ."

                                 " چشمه های حکمت"

مختومقلی فراغی فقط ستاره ادبیات ترکمن نیست او ستاره ادبیات ملل ترک زبان و حتی ستاره درخشان ادبیات همه مشرق زمین نیز میباشد . برای درک جایگاه مختومقلی در آسمان شعر باید به دنیای معنوی ترکمن های عصر زندگانی او توجه نمود .

در دنیای معنوی ترکمن های آن روزگار تمام زیبایی های اسلام و تصوف وجود داشت . این زیبایی ها با جوانمردی و طبیعت ساده او در هم آمیخته و با انضمام به میراث شعری پیشین باعث پیدایش اشعار مختومقلی شده است که تا آن زمان که ترک و ترکمن وجود داشته باشد خوانده خواهد شد .

ای شاه عالم یوزیگه عالم گدا من هم گدا

اول شهد شکر سوزیگه عالم گدا من هم گدا

دوشدوم سنینگ من کوینگه حایران اولوب من رویونگا

اول زولپ عنبر مویونگا عالم گدا من هم گدا

قالدی پلک زیرناغلینگا هیچ کیم اریشمز پیغلینگا

ای جان شیرین لاغلینگا عالم گدا من هم گدا

قالدی ملاییک لرتانگا حوسنی کمالینگ دان یانگا

عاشق بولوب جمله سانگا عالم گدا من هم گدا

حسن ایچره بولمش سن غانی عالم ده سن دک شاقانی

ای جمله حالق ایستاب سنی عالم گدا من هم گدا

شول عارض گولزارینگا اول نرگش بیمارینگا

ای مه لقا دیدارینگا عالم گدا من هم گدا

آچیلدی حسنینگ گل لری سایرار غامینگ بیلبیل لری

زار ایله میش سن ایل لری عالم گدا مه هم گدا

لطف ایله گیل من زارینگا من بیدل بیمارینگا

ای شه سنینگ آثارینگا عالم گدا من هم گدا

واصفینگی سویلار غاییبی گورمه ی جمالینگ غاییبی

حسنینگا ای حق ناییبی عالم گدا من هم گدا

"غاییب ناظار غایبی در میان شاعران کلاسیک ترکمن تنها شاعری ست که به معنای دقیق کلمه دارای دیوان شعری ست."

این نظر در دو کتاب یاد شده در ابتدای مقاله آمده است .

تعداد بیش از 600 عنوان شعر وی در این دیوان همانند دیوانهای شعر حافظ نوایی و فضولی با ترتیب الفبایی تنظیم شده است خود وی در این باره چنین سروده است :

                         غاییبی شیغیر ایله دی دیلبر بو اوصافینگ دوزوب

                         یازدی چوخ دفتر واراق لار بیرله دیوان باغلادی

علاوه بر اینها محققین ترکمنستان قول محمدوف و آ مردوف و غارریف و ق آتایف و پ اسکوسیروف و غ گلدیف  نیز در موضوع حیات و آفرینش ادبی وی تحقیقاتی تدوین کرده اند . قاقا جان آتایف پایان نامه ی دوره ی دوچنتی خود را به تحلیل شعر غاییبی اختصاص داده است .

از دیوان شعر شاعر تعداد چهار نسخه در بخش نسخه های خطی دانشگاه زبان و ادبیات مختومقلی وابسته به آکادمی علوم ترکمنستان نگهداری می شود . در بخش نسخه های خطی دانشکده شرق شناسی آکادمی علوم ازبکستان نیز تعدادی از اشعار وی در مجموعه های شعری نگهداری می شود.

دیوان شعر شاعر از جهت فرم شعری عمدتا در سه قالب غزل و مخمس و دورتله مه( غوشوق ) تنظیم شده است که در این میان آکثریت غالب شعرهای وی را فرم غزل تشکیل میدهند که در اوزان عروضی سروده شده است .

از این منظر شاعر غاییب ناظار غایبی یک تفاوت عمده با دیگر شاعران کلاسیک ترکمن پیدا میکند زیرا که از میان شاعران کلاسیک ترکمن تا آنجا که نگارنده اطلاع دارد کمتر شاعری در این حد در شیوه غزلسرایی طبع آزمایی کرده است . به همین جهت وی در حوزه ی شعر کلاسیک ترکمن به " استاد غزل" مشهور شده است. شاعر مورد علاقه وی در این زمینه و زمینه غزلسرایی شاعر بزرگ ترکمن اهل عراق در قرن شانزدهم معروف به فضولی بغدادی است . وی در دیوان شعر خود چندین غزل از استاد خود فضولی را تضمین کرده است .

از خصوصیات دیگر غاییبی تسلط وی به زبان فارسی و دقائق شعر فارسی است . ملمع "گریان شوم" و شعر فارسی "عاشق" از مهارت و قریحه سرشار وی در شعر حکایت دارد :

                                 ای صنم گورست یوزونگ

                                من عاشق حیران شوم

                                یوزونگی گورستمه سنگ

                                من ناتوان گریان شوم

          گل یوزونگ گورمک اوچین بیلبیل کیمین غان آغلاسام

          وه که من در عشق تو می سوزم و بریان شوم

وی با ادبیات خاور زمین و با فولکلور ملل شرق و با اصول و تکنیک های سنت شعری ان عمیقا اشنا بوده و به به خصوص آفرینش ادیبی نوایی و فضولی را از نزدیک فرا گرفته است . غاییبی در صنعت تضمین و نظیره گویی به همراه شاعرانی همچون عندلیب و سیدی و واله هی خدمات شایانی در غنای شعر کلاسیک ترکمن انجام داده است . غزلیات وی با مضامین عرفانی و تغزلی در گنجینه ی ادبیات کلاسیک ترکمن بی همتاست .

خصوصیات شعر غاییبی را در چند زمینه میتوان خلاصه کرد :

1-طبع آزمایی در فرم غزل عاشقانه و عرفانی و با اوزان عروضی

2- آشنایی عمیق با زبان ادبیات فارسی و ترکی و چهره های شاخص آن مثل حافظ نوایی و فضولی

3- نظیره گویی به شاعران ترکی و فارسی

4- اشراف به عوالم عرفانی در شعر و تسلط به عناصر مفردات و ترکیبات این نوع شعر

نکته ی دیگری که ما در دیوان شعر شاعر مشاهده میکنیم "خصوصیات زبان شعری وی است . شاعر ار آنچنان انعطافی ذر زبان شعری خود برخوردار است که به هنگام سرایش شعر در فرم غزل و مخمس کاملا وفادار به اصول و قواعد زبان ادبی جغتایی با پیرنگ نحوی زبان ادبی ترکمنی است و به هنگامی دیگر که در سرایش فرم شعری دورتله مه طبع آزمایی میکند کاملا زبان شعری وی به لحاظ ساختاری و عناصر زبانی ضمن حفظ ظرافت های ادبی به لحاظ پیرنگ نحوی به زبان ادبی مخصوص مردم ترکمن پهلو میزند بدون اینکه در دام ابتذال زبانی گرفتار آید .

در سال 1965 برای اولین بار کتاب غاییبی "سایلانان اثرلر" به کوشش آ.مردوف در عشق آباد چاپ و منتشر شد . از حدود 600 عنوان شعر وی در این کتاب تعداد 119 عنوان شعر واردشده و این تعداد نیز در سه بخش طبقه بندی شده است و مبنای بخش بندی نیز قالب شعر بوده است . و در پایان کتاب نیز منظومه "اوتوز ایکی توخوم قیصصاصی " حکایت 32 دانه " افزوده شده است .

منظومه ی " اوتوز ایکی توخوم قیصصاصی" شامل 106 بیت شعر است که در فرم مثنوی و وزن عروضی سروده شده است و به لحاظ بداعت و نو آوری در فرم بیان در آفرنش ادبی شاعر و نیز در ادبیات کلاسیک ترکمن از جایگاه مخصوصی برخوردار است .

داستان منظومه از این قرار است که تعدادی از دانه های زراعی مثل گندم و جو و ارزن و... در مناظره با یکدیگر هر یک ادعای برتری به دیگران داشته و سعی دارند که در مقام اولی وارد بهشت شوند . در این مسیر هر یک از دانه ها از فایده مند بودن خود به مردم سخن میگوید و در نهایت" غوزه" داد سخن داده و از نافع بودن خود و اینکه سرور 32 دانه مزروعی است از خود تعریف میکند :

                     اوتوز ایکی توخوم شاسی دیر من

                     اولنده آدامینگ همراسی دیر من

بالاخره نیز دانه های زراعی همه گی به اتفاق ارجحیت غوزه را تایید میکنند و رای بر برتری آن میدهند :

                          همه سی بیلدی لر غوزانی اولا

                          اولاغ سن دییب همه اتدی تولا

                          بو سوزنی مختصر قیلدی تامامی

                         بو غوزا پیشوا بولدی ایمامی

ینه کونگلوم غارا قیلدینگ پنا دونیا پنا دونیا

یوره گیم نی یارا قیلدینگ پنا دونیا پنا دونیا

شریمساریم گوناهیمدن چیقاردویت اوتلوغ آهیم دان

آییردینگ قواتلی شاهیم دان پنا دونیا پنا دونیا

نیچه لر جانین آلیب سن غارا توپراق غا سالیب سن

اولاردان بیله غالیب سن پنا دونیا پنا دونیا

سنینگ آصلا قارارینگ یوق قارار ایله دورارینگ یوق

یالانچی ایغتیارینگ یوق پنا دونیا پنا دونیا

نیچه لرین توراب اتدینگ نیچه لرگه عذاب اتدینگ

آبات لارنی خاراب اتدینگ پنا دونیا پنا دونیا

جپا جان لارغا باغلارسن پیراق اودون دا داغلارسن

غارا توپراق غا چاغلارسن پنا دونیا پنا دونیا

کیشی گه بیر زمان همرا بولوب شاد ایله مس سن گاه

نه محنت خاناسن بیله پنا دونیا پنا دونیا

بو ایش بیرله بارا دور سن جپا بیرله اورا دور سن

عاجاب یوزی غارا دورسن پنا دونیا پنا دونیا

گهی سلطان دیوان دییمز بولوب موندا غووان دییمز

آلور پیر و جوان دییمز پنا دونیا پنا دونیا

نیچه لرنی جیدا قیلدینگ ظلم بیرله ادا قیلدینگ

آلیب مالین گدا قیلدینگ پنا دونیا پنا دونیا

جپانگا غاییبی دویماز آنی دردی غامینگ غویماز

وپاسیز شووقونگا اویماز پنا دونیا پنا دونیا

                             در احوال و آثار غاییب ناظار غاییبی

صرفنظر از اینکه نام کوچک شاعر در دائره المعارف ترکمنستان "محمود" ذکر شده اما در کتابهای "غاییبی منتخب اشعار" و "آنتولوزی شعر ترکمن" به اتفاق "غاییب ناظار" آمده است . وی در اشعار خود به نوبت از تخلص "غاییبی" "ملا غاییب" و "غاییب ناظار" استفاده کرده است .

ایشان از شاعران برجشته ی دوره کلاسیک ادبیات ترکمن بوده و در میانه ی قرن هیجدهم و قرن نوزدهم می زیسته است .تاریخ ولادت و وفات وی نامعلوم است اما از مناظره ها و مشاعره ها یی که با شاعران کلاسیک ترکمن "قربانعلی معروفی" و "سید ناظار سیدی" داشته احتمال داده میشود همدوره ی شاعران یاد شده باشد.

وی از قبیله اووا بودهو در حومه ی بخارای شریف در منطقه ی غارا کول میزیسته است . از بیت ذیل چنین بر می آید که شاعر عمری طولانی داشته است :

                                    غاییبی ضعیف گچیردینگ بو ییگیت لیک مووسیمین

                                    توباقیل ایخلاص ایله ایندی کی بولموش سن غارری

در این بیت وی به دوره ی پیر سالی خود اشاره دارد.

غاییبی از اشخاص تحصیلکرده ی عصر خود بوده و در منطقه ی بخارا از موقعیتی علمی برخوردار بوده است . وی به علوم رایج زمانه ی خود چون: منطق فلسفه تاریخ ادبیات و........ احاطه داشته است و آنگونه که از دیوان شعر وی مستفاد میشود شاعر در موسیقس و ساز و آواز نیز دستی داشته است . اشعار "صوپی لار" و

" ساز اتسین" وی در این خصوص اشارت روشنی دارند و گذشته از این ماجرای استخلاص شاعران و نوازندگان بخارا از خشم و مجازات امیر بخارا که بوسیله غاییبی صورت گرفته است خود روایتی خواندنی دارد . دو قطعه شعر معروف " گلنده باردیر" و " استار کونگول" که درحضور امیر بخارا فی البداهه و در این مناسبت سروده شده است بیانگر مهارت و ذوق سلیم و تسلط وی به ظرافت شعر است.

آفرینش ادبی غاییبی اول بار توجه خاور شناس روسی آ.ن ساموئیلویچ را به خود جلب کرد . وی قبل ار انقلاب اکتبر در چندید مقاله از غاییی و خلاقیت شعری وی اطلاعات گرانبهایی ارائه کرد . در جلد اول کتاب (لغات جغتایی و ترکی عثمانی) که بوسیله شیخ سلیمان بخاری در سال 1298ه.ق در استانبول چاپ شده نیز تعدادی از اشعار غاییبی نقل شده است . منظومه ی وی بنام " اوتوز ایکی توخوم قصه سی " نیز در قرن نوزدهم چندین بار در چاپخانه های آسیای مرکزی در تاشکند و بخارا و ... چاپ شده است . بعد از تشکیل حکومت شوراها در روسیه اول بار در سال 1937 مقاله ای در باره زندگی و خلاقیت ادبی شاعر توسط احمد آخوندف گورگنلی به چاپ رسید . سپس در سال 1946 مقاله ی مختصر دیگری در باره ی شاعر با تعدادی از اشعار وی در یکی از نشریات ترکمنستان به چاپ رسید .

مولام بیزینگ ایشیمیزی اونگ سالسا

شو ساپار ماشادا بارالی بگ لر

هر کیم یسیر توتوب بیر آبرای آلسا

اونگا سویقاسینی برالی بگ لر

هر کیمی حق پناهیندا ساقلاسا

آمان چیقار یانار اودا اوقلاسا

سرداری میز هایسی یری چاقلاسا

دوشمان بیلن سووش غورالی بگ لر

ینه بیر سوز مخنث لر سایلانسین

آتی یاغشی قوچ ییگیت لر شایلانسین

اولجادوشسه داغدان چیقیب پایلانسین

تجن گلیب بیر گون دورالی بگ لر

سووش بولسا آغیز یاغشی بیر بولسا

آتیشیغا توپنگ بولسا تیر بولسا

دستگیریمیز شاهی مردان پیر بولسا

دوغری دوروب قیلیچ اورالی بگ لر

سووش بولسا دین ایسلاما دس گلسه

کفار لشگری نینگ دستی پس گلسه

یاسیلسا غول" آمان" دیین سس گلسه

غولاق آسمان یاغشی غیرالی بگ لر

مخنث دیر شول گون جیلاو چکن لر

اردیر کله کسیب غانلار دوکن لر

اوزی مستان آتی سگراب بوکن لر

نه گنگش ایلارسیز سوره لی بگ لر

اونگه-ایزا سالینگ یاغشی غاراوول

ناماردینگ جانینا دوشمسه سین داوول

تکه سالیر ساریق غارابکه ول

بیر اوتوروب بیله تورالی بگ لر

سیدی دییر ایندی سیندیرمان بادی

دوشمانینگ قالان دیر بیر قوری آدی

اونگه سالیب سردار مامد میرادی

هر نه نصیبانی گورالی بگلر

دو نسخه دستنویس از کتاب شعر شاعر سید ناظار سیدی یافت شده که هر دو با فاصله ی نزدیک از فوت شاعر یعنی نیمه دوم قرن نوزدهم در منطقه ی لباب تحریر شده است . یکی ار دو نسخه ی یاد شده در ابتدای هر یک از شعرهای تاریخی شرح کوتاهی از زمینه ی تاریخی سرایش شعر بیان میکند که به فهم دقیق تر موضوع کمک میکند . به دلیل اعتباراین نسخه استاد نور محمد عاشور پور در تدوین " دیوان اشعار سید ناظار سیدی" چاپ سال 1986-1365 آن را اساس قرار داده است . دیوان حاوی 90 عنوان شعر است که در قالب های ذیل سروده شده است :

-قالب غوشوق

-قالب غزل

-قالب های مخمس و مسبع

-قالب مستزاد

کرانه های غربی بستر میانی آمودریا از دیر باز مسکن قبیله ی پر شمار "ارساری" بوده است . تیره های مختلف این قبیله ی کهن ترکمن حدودا از قرن یازدهم ه/ق / هفده هم میلادی در بعضی شهرها و آبادیها ی این ناحیه از چارجو ( آمل باستانی ) تا کرکی . اندخوی میمنه و بلخ مسکن گزیده و به کار فلاحت و تجارت مشغول بودند .

به دلیل سکونت در کناره  ی آب جیحون به آنها " ترکمن های لباب " " لباب ترکمن لری" نیز گفته میشد .

علاوه بر شهرهای ذکر شده تیره های مختلف قبیله ی ارساری در قرارگاه هایی کوچک تر با عنوان "قلعه" مانند خالاچ پروردی ( پلوردی ) قوتنام و .... نیز میزیستند . حرفه ی اصلی آنها زراعت بود آب فراوان آمو دریا آنها را به زمین وابسته کرده بود .

                              یوز اللی ییل واطان دییب گزیلدی

                              اکین لر اکیلدی یاب لار غازیلدی

سکونت در شهرها و مراودات اجتماعی اقتصادی با سایر ملل مجاور مثل اوزبک افغانی و ایرانی به نظر میرسد در رشد فرهنگی آنها تاثیر فراوان داشته است . عمق این تاثیرات زمانی آشکار میشود که دریابیم شهر "چارجو" به عنوان اصلی ترین مرکز تجمع قبیله ی ارساری درست در ساحل مقابل بخارا تختگاه امیر نشین بخارا و یکی از دو مرکز بزرگ فرهنگی آن دوره قرار داشت . این نزدیکی امر تحصیل علم و آشنایی با قلم و کتاب را برای جوانان قبیله تسهیل می کرد .

                                      هم اوقورلار هم یازار لار

                                      ارساری نینگ ییگیت لری

 با حضور بيش از چهل تن از اعضا برگزار شد.

این مجمع عمومی در دفتر بنیاد مختومقلی فراغی تشکیل خواهد شد . زمان برگزاری مجمع در ساعت ۰۹۳۰ مورخه ۲۱/۴/۱۳۸۷ می باشد .از تمام اعضای بنیاد جهت حضور در این جلسه دعوت به عمل می آید.

در تواریخ دولتی روسیه،خوارزمیان را از زمان های بسیار قدیمی جزو گروه زبان های هند و اروپائی و هند وایرانی فرض می کردند.بنا به اظهارات انها از قرون 6 و 7 میلادی تحت فشار و تاثیر ترک ها، زبان انها از ایرانی به ترکی تغییر کرده است.ادعای فوق جای انتقاد دارد.چون در تجربه ی تاریخی ملل،معمولا اقوامی که وارد یک فرهنگ جدید میشوند،هر چند پیشرفته باشند،در طول زمان در فرهنگ ساکن قبلی مستحیل می گردند.برعکس ان تاکنون اتفاق نیفتاده است.در واقع خوارزمیان از همان ابتدا ترک بوده اند،که در قرون 6-7 میلادی به بدنه ی اصلی ترک ها وصل شده اند.

     همانطور که همه می دانند،ترکمنها حکومت عثمانی را بنیان نهادند.وقتی حکومت عثمانی بعنوان نیروی سوم بین دو فرهنگ شرق و غرب جهان قرار گرفت،برای حکمرانان لازم امد که ثبات داشته باشند.حکمرانان عثمانی برای افزایش درامد مالیاتی و داشتن محصولات کشاورزی احتیاج به استقرار ترکمن ها داشتند ولی چون ترکمن های سوریه و اناطولی،بیشتر،زندگی دام داری داشتند و  از کشاورزی چیزی نمی دانستند مخالف یکجانشینی بودند.تا سال 1856تاریخ  حکومت عثمانی،تاریخ برخوردها،جنگها،و انقلابات،بین حاکمان و طوایف بود.شعر های تمام شاعران بزرگ ترکمن(مثل،قاراجااوغلان،دادال اوغلو،پیرسلطان ابدال و غیره) و تقریبا تمام باورهایی که از ماوراالنهر حفظ شده (مثل،داستانهای دده قورقوت و باورهای فولکلوریک دیگر)بر این جدالها اشارت دارد.ترکمنها برای قرنها مجبور بودند در کوه ها بعنوان مخالف حکومت،زندگی بکنند تا به این طریق روش زندگی سنتی دامداری خود را حفظ نمایند.و این محیط بسته توانسته بود زندگی عشایری،فرهنگ عامه،اشعار و موسیقی انها را حفظ نماید.در واقع میتوانیم بگوئیم که این تقابل ،برخوردی بود بین دو دنیای متفاوت.یکی دنیای مردمانی بود که می خواستند به روش عشایری که به ان عادت کرده بودند زندگی نمایند.و دیگری دنیای حکمرانان عثمانی بود برای افزایش درامد مالیاتی و افزایش محصولات کشاورزی و تهیه هزینه  پیشرفت اجتماعی به ساکن شدن عشایر نیاز داشت.با ایده های معاصر می توان گفت که حکومت عثمانی مخالف حقوق بشر اقدام کرده،در صورتی که از طرف دیگر حکومت عثمانی نمی توانست بصورت کنفدراسیونی از عشایر باقی بماند.                           در گیری بین قبایل و حکمرانان تا قرنها ادامه داشت.در نهایت ،سلطان عثمانی در سال 1856 از نیروی نظامی جهت اسکان ترکمنها استفاده کرد.اما هنوز هم قبایلی از ترکمن ها بصورت عشیره ای در کوه های توروس زندگی می کنند.

مدت زیادی نیست مختومقلی ، که اشعار او در بین مردمان آسیای مرکزی بعنوان اشعار مقدس و آسمانی شناخته می شود ، در خارج از ترکمنستان و اتحاد جماهیر شوروی سابق مورد توجه قرار گرفته است و آنرا مدیون چاپ مجموعه های  آثارش به زبانهای ترکی ، فرانسوی ، فارسی و انگلیسی می باشد. نخستین ترجمه ی گزیده ی اشعار مختومقلی توسط وامبری کاشف و عالم مجارستان در سال 1879، تصویر اشتباهی  از شاعر ترسیم نمود که عمدتاً ناشی از کاربرد نسخه ی ناقص از مختومقلی بود این حقیقت که او زبان ترکمنی را بطور کامل نمی دانست ، خود سبب اشتباهات زیادی در متن و ترجمه شده است. اشتباهات آ ن زمانی، که همان متن توسط آقای سید محسن فانی و حسین کاظم قدری مورد استناد قرار گرفت ،مضاعف گردید. او در سال 1924 خوانندگان را به درک غیر واقعی از اشعار مختومقلی سوق داد.